Τα κτίρια των Εθνικών Ευεργετών

Η (παλιά) ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΣΧΟΛΗ

Ίδρυση και πρώτα χρόνια Η Ζωσιμαία Σχολή υπήρξε ένα από τα πιο σημαντικά ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα στη διάρκεια της τελευταίας περιόδου της Οθωμανικής κυριαρχίας (1828-1913). Η Ζωσιμαία ιδρύθηκε το 1828 στα Ιωάννινα με προσωπική δαπάνη των αδερφών Ζωσιμά και εξακολουθεί να λειτουργεί μέχρι σήμερα ως γυμνάσιο, σύμφωνα με τους κανονισμούς του Υπουργείου Παιδείας. Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης (1821-1830) και ενώ οι συγκρούσεις ακόμα μαίνονται στην περιοχή της Ηπείρου, τα Ιωάννινα, η πολιτιστική πρωτεύουσα του νέου ελληνισμού, και ένα σημαντικό κέντρο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, έπεφτε σε μια βραχυπρόθεσμη παρακμή. Σε αυτό το σημείο, πέντε αδέλφια της οικογένειας των Ζωσιμάδων είχαν μεταναστεύσει στη Ρωσία, όπου έγιναν επιτυχημένοι έμποροι και αποφάσισαν να προβούν σε μια σημαντική συμβολή στην πατρίδα τους, τη χρηματοδότηση για την ίδρυση ενός νέου εκπαιδευτικού ιδρύματος. Η Ζωσιμαία Σχολή ιδρύθηκε το 1828 και αρχικά λειτούργησε με τέσσερις σχολικές τάξεις σε ένα μικρό τουρκικό σπίτι στην περιοχή σημερινής Πλατείας Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος. Η Σχολική Επιτροπή των Ιωαννίνων, ένας οργανισμός που είναι αρμόδιος της διαχείριση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της πόλης, είχε την πλήρη ευθύνη της διαχείρισης της Ζωσιμαίας, με την οικονομική ενίσχυση της οικογένειας Ζωσιμά. Από το 1832 χρησιμοποιείται ο τίτλος Ζωσιμαία ως προσδιοριστικό του διδακτηρίου και της δραστηριότητας του. Το 1833 ο Αναστάσιος Σακελλάριος από το Ζαγόρι, ένας πρώην μαθητής του Αθανάσιου Ψαλίδα - ένας σημαντικός πνευματικός του ελληνικού Διαφωτισμού και σύμβουλος του Αλή Πασά - έγινε διευθυντής της Ζωσιμαίας. Το 1834 αγοράζεται οικόπεδο που βρίσκεται η σημερινή Ζωσιμαία. Στη θέση αυτή βρισκόταν η οικία του μεγαλέμπορου Δημητρίου Αθανασίου. Παρά τα προβλήματα, φιλοξένησε τη σχολή μέχρι το 1905 που άνοιξε τις πύλες της το νέο κτήριο στο ίδιο οικόπεδο. Το 1840 τρεις τάξεις προστέθηκαν στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του σχολείου. Η σχολή έγινε από τετρατάξια επτατάξια τη δεκαετία του 1830 και το 1852 σύμφωνα με τη διαθήκη του Νικόλαου Ζωσιμά χωρίστηκε σε τριτάξιο ελληνικό σχολείο και σε τετρατάξιο γυμνάσιο. Κατά τη διάρκεια της διεύθυνσης Α. Σακελλάριου η σχολή έγινε ξακουστή στον ευρύτερο ελληνικό χώρο. Εκτός από πολλούς Ηπειρώτες μαθητές, υπήρχαν και μαθητές ακόμη και από την Ανατολική Ρωμυλία και από άλλα μέρη του εκτός ελληνικού κράτους τότε Ελληνισμού. Έχουν καταγραφεί μεταγραφές ακόμη και από τη «Μεγάλη του Γένους Σχολή» της Κωνσταντινούπολης. Επίσης από τη σχολή αποφοίτησαν ακόμη και ορισμένοι Τούρκοι και Αλβανοί, οι οποίοι διακρίθηκαν στον πολιτικό και στρατιωτικό στίβο των χωρών τους. Ανάμεσα στις επιφανείς προσωπικότητες που αποφοίτησαν από τη Ζωσιμαία Σχολή είναι και οι ακόλουθοι : Κ. Κρυστάλλης, Α. Γούδας, Κενάν Μεσαρέ, Εσάτ Πασάς, Γ. Χατζής Πελλερέν, Δ. Σαλαμάγκας, Δ. Χατζής και άλλοι. Οι μαθητές της έφτασαν να είναι 400 εκείνο το χρονικό διάστημα, ο ίδιος ο Α. Σακελλάριος δίδασκε στις 2 τελευταίες τάξεις. Οι απόφοιτοι, όσοι δεν συνέχιζαν τις σπουδές στο Πανεπιστήμιο, διορίζονταν δάσκαλοι σε όλες τις πόλεις και χωριά της Βαλκανικής με ελληνικό πληθυσμό. Το 1860 με απόφαση του Πανεπιστημίου Αθηνών, οι απόφοιτοι της Ζωσιμαίας εισάγονταν σε αυτό χωρίς εισαγωγικές εξετάσεις. Το 1862 ο Α. Σακελλάριος αποχωρεί από τη σχολή ύστερα από διένεξη με την εφορεία καταστημάτων Νεότερα χρόνια Το 1901 ανατέθηκε στον γιαννιώτη μηχανικό Π. Μελίρρυτο και στον ταγματάρχη του Μηχανικού Δ. Χρηστίδη η εκπόνηση της μελέτης ανέγερσης της πρώτης ‘Σχολής’. Η θεμελίωση του κτιρίου έγινε στις 17 Φεβρουαρίου 1902 και τα εγκαίνια αυτού τρία χρόνια αργότερα,στις 14 Φεβρουαρίου 1905. Η πρόσοψη του κτηρίου ήταν αντιγραφή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου των Αθηνών. Το κτίριο φιλοξένησε τη σχολή μέχρι και τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, όταν και βομβαρδίστηκε και μετατράπηκε σε φυλακή. Η εκπαιδευτική δραστηριότητα της Ζωσιμαίας μεταφέρθηκε προσωρινά στο κτίριο του Ρουμανικού γυμνασίου (μετέπειτα Οικονομικό γυμνάσιο). Από το 1951 άρχισε να κατασκευάζεται το κτήριο της τελευταίας Ζωσιμαίας σε σχέδια του αρχιτέκτονα Πάτροκλου Καραντινού. Με την ολοκλήρωση του κτιρίου το 1957 η σχολή εγκαταστάθηκε σε αυτό. Το προηγούμενο κτίριο που είχε βομβαρδιστεί αποκαταστάθηκε και αργότερα λειτούργησε σαν γυμνάσιο Αρένων. Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%96%CF%89%CF%83%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CE%AF%CE%B1_%CE%A3%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%A

(πρώην) ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ

Πρόκειται για συγκρότημα κτιρίων (Λεωφόρος Δωδώνης 10) που κτίστηκε το 1930, σε σχέδια των αρχιτεκτόνων Αριστοτέλη Ζάχου και Περικλή Μελίρρυτου και τα εγκαίνια έγιναν το 1938. Κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, στη νότια πτέρυγα στεγαζόταν το Στρατιωτικό Νοσοκομείο. Μέχρι το 1965, φιλοξένησε τη Φιλοσοφική Σχολή Ιωαννίνων, ενώ από το 1980, εκτός από την Ακαδημία, στο κτίριο στεγάζονται σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η Aκαδημία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και πιο επιβλητικά κτίρια των Ιωαννίνων. Η διάσπαση, όμως, αυτού του όγκου σε μικρότερους λειτουργεί θετικά στη συνολική εικόνα του κτίσματος. Το κτιριακό συγκρότημα της Ζωσιμαίας Ακαδημίας παρουσιάζει ένα λιτό αρχιτεκτονικό στυλ με στοιχεία νεοβυζαντινισμού, που προσδίδουν εκκλησιαστική μεγαλοπρέπεια. Πηγή: https://www.travelioannina.com/sights/demosia-ktiria-18/32-zosimaia-paidagogike-akademia

ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΒΑΡΒΑΡΑ ΑΓΓΕΛΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 27/01/2018, 11:25 (Πρώην) Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία: Ένα από τα πιο σημαντικά κτίρια της πόλης με μια πορεία 80 ετών στην εκπαίδευση. Κι επιπλέον ένα κτίριο στις αίθουσες του οποίου διαδραματίστηκαν γεγονότα που άφησαν το αποτύπωμά τους στην κοινωνική και ιστορική συνείδηση της πόλης… Πριν την ανέγερσή του, στην περιοχή υπήρχε ένα τζαμί, το Οσμάν τσιαούς τζαμί, το οποίο, μαζί με τα συνοδευτικά κτίρια, αποτελούσε κατά την οθωμανοκρατία τον πυρήνα ενός θρησκευτικού και εκπαιδευτικού κέντρου. Στα τέλη της δεκαετίας του ’20, το τζαμί κατεδαφίστηκε, όπως κι άλλα τζαμιά της πόλης, αρκετά από τα οποία είχαν εγκαταλειφθεί από την εποχή της ύστερης οθωμανοκρατίας ήδη. Λίγο νωρίτερα, η Μητρόπολη Ιωαννίνων είχε αγοράσει την όλη έκταση για να ανεγείρει ένα μεγάλο εκπαιδευτήριο με σκοπό να στεγάσει τη Μαρούτσειο Σχολή, την Παυλίδειο Σχολή και το 3ο Ελισαβέτειο Παρθεναγωγείο. Ο σχεδιασμός όμως άλλαξε στην πορεία και τελικά το κτίριο στέγασε την Παιδαγωγική Ακαδημία που ονομάστηκε Ζωσιμαία προς τιμή των ηπειρωτών ευεργετών, των αδελφών Ζωσιμάδων. Ο θεμέλιος λίθος μπήκε το 1930 και τα εγκαίνια έγιναν αρκετά χρόνια μετά, τον Νοέμβριο του 1938. Το κτίριο με το τοξωτό πρόπυλο φέρει δε τη σφραγίδα ενός από τους πιο σημαντικούς έλληνες αρχιτέκτονες, του Αριστοτέλη Ζάχου, ο οποίος έμεινε μακριά από τα κλασικιστικά πρότυπα της εποχής του. Επιβλέπων μηχανικός του έργου ήταν ο μηχανικός του Δήμου Περικλής Μελίρρυτος. Τον Αριστοτέλη Ζάχο εξ Αθηνών είχε «επιστρατεύσει» ο μητροπολίτης Ιωαννίνων Σπυρίδων. Όταν έγιναν τα εγκαίνια του διδακτηρίου, η Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, η οποία μέχρι τότε στεγαζόταν σε άλλο κτίριο της πόλης, μετακόμισε άμεσα. Ο θεσμός των Παιδαγωγικών Ακαδημιών, στις οποίες γινόταν διετής εκπαίδευση δασκάλων, είχε δημιουργηθεί το 1934 σε έξι συνολικά πόλεις της χώρας. Για την ίδρυση Παιδαγωγικής Ακαδημίας στα Γιάννενα, είχε δοθεί μεγάλος αγώνας από τις τοπικές αρχές. Κι αυτό επειδή υπήρχαν πιέσεις από βουλευτές της Κέρκυρας που ήθελαν το ίδρυμα αυτό στο νησί τους. Από το 1934 λοιπόν μέχρι το 1982, οπότε και μπήκε τέλος στο εκπαιδευτικό αυτό σύστημα, από τη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία αποφοίτησαν πάνω από 7.000 δάσκαλοι. Η δεκαετία του ’40, ήταν πάντως η πιο κρίσιμη δεκαετία για τη διαδρομή του κτιρίου αυτού. Με την έναρξη του πολέμου, λειτούργησε εκεί στρατιωτικό νοσοκομείο. Το Πάσχα του 1941, τα Γιάννενα βομβαρδίστηκαν από τους Γερμανούς. Μια βόμβα έπεσε στο νοσοκομείο. Πάνω από 50 άνθρωποι –γιατροί, νοσοκόμες, τραυματίες- έχασαν τη ζωή τους. Στις στέγες του το κτίριο της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας έφερε ευδιάκριτα το σήμα του Ερυθρού Σταυρού… Και από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον εμφύλιο και σε μια δίκη-παρωδία στο έκτακτο στρατοδικείο Ιωαννίνων η οποία οδήγησε στο εκτελεστικό απόσπασμα 16 Γιαννιώτες, μεταξύ των οποίων και η Ευτυχία Πρίντζου, γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής Ιωαννίνων του ΚΚΕ. Πρόκειται για τη «δίκη Πρίντζου» (όπως έμεινε γνωστή), που διεξήχθη στην αίθουσα τελετών της Ζωσιμαίας Ακαδημίας. Η επίταξη της αίθουσας ήταν αναγκαία λόγω του μεγάλου αριθμού των κατηγορουμένων, πάνω από 110. Καμία άλλη αίθουσα στα Γιάννενα δεν μπορούσε να χωρέσει τόσους κατηγορούμενους. Ένας από τους «δικαστές» ήταν ο λοχαγός μηχανοκινήτων Στυλιανός Παττακός, ο γνωστός της τριανδρίας της Χούντας του 1967. Και από τα τραγικά γεγονότα της δεκαετίας του ’40, στη δεκαετία του ’60, όταν και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων έκανε τα πρώτα του βήματα ως παράρτημα του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης. Το ακαδημαϊκό έτος 1964-1965, ιδρύθηκε το Τμήμα της Φιλοσοφικής, το οποίο στεγάστηκε στο κτίριο της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας. Για μία χρονιά, οι 200 φοιτητές έκαναν μάθημα στην αίθουσα τελετών. Το επόμενο ακαδημαϊκό έτος μετακόμισαν στο κτίριο στην οδό Δομπόλη. Την ίδια περίοδο, το στρατιωτικό νοσοκομείο Ιωαννίνων συνέχιζε να φιλοξενείται σε μία πτέρυγα του συγκροτήματος. Εκεί έμεινε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’80. Από τότε, και με την παράλληλη κατάργηση των Παιδαγωγικών Ακαδημιών, το κτίριο του Αριστοτέλη Ζάχου φιλοξενεί αποκλειστικά και μόνο σχολεία όλων των βαθμίδων. Η ΚΑΠΛΑΝΕΙΟΣ ΣΧΟΛΗ Η ΚΑΠΛΑΝΕΙΟΣ ΣΧΟΛΗ

Η Καπλάνειος Σχολή ιδρύθηκε από την ευεργεσία του Γιαννιώτη Ζώη Καπλάνη, στη θέση της Μαρουτσαίας Σχολής. Ο Καπλάνης, φτωχό παιδί από το Γραμμένο των Ιωαννίνων έγινε πλούσιος έμπορος στη Μόσχα και ίδρυσε τη σχολή αυτή το 1797 δίνοντας εν ζωή το σεβαστό κληροδότημα των εκατό χιλιάδων ρουβλίων για να στεγάζεται το σχολείο. Προίκησε τη Σχολή με μεγάλη βιβλιοθήκη και άλλα εποπτικά μέσα διδασκαλίας. Κυρίως όργανα φυσικής. Την οργάνωση του σχολείου και τη διεύθυνσή του την ανάθεσε στον ξακουστό τότε δάσκαλο Αθανάσιο Ψαλίδα. Ονομάζεται και Πατριαρχική, επειδή κατοχυρώθηκε το 1805 με σιγίλλιο του Πατριάρχη Καλλίνικου Ε'. Σχολάρχης διορίστηκε ο Αθανάσιος Ψαλίδας. Η σχολή κάηκε το 1821. Το 1922-1926 ξανακτίστηκε και λειτουργεί σήμερα ως σχολικό συγκρότημα. Στο κτήριο της καπλανείου σχολής στεγάζεται το 1ο δημοτικό σχολείο Ιωαννίνων (Ελισαβέτειο) και το 2ο δημοτικό σχολείο Ιωαννίνων (Καπλάνειο). Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CF%80%CE%BB%CE%AC%CE%BD%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%A3%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%AE Η ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ

Η ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ Στην οδό Ανεξαρτησίας, απέναντι από το Γυαλί Καφενέ, το κτίριο Γ. Σταύρου, που σήμερα φιλοξενεί τις υπηρεσίες της Εκπαίδευσης, αποτελούσε για έναν αιώνα περίπου το καταφύγιο πολλών ορφανών ή φτωχών παιδιών. Εκεί σε αυτό το «έργο τέχνης», όπως χαρακτηρίστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού το 1981, με τα νεοκλασικά και νεοαναγεννησιακά στοιχεία, με την επιβλητική είσοδο και με τον ζωγραφικό διάκοσμο του εσωτερικού, λειτούργησαν και σχολές παραδοσιακών επαγγελμάτων. Όλα ξεκίνησαν το 1869, όταν ο Γιαννιώτης έμπορος, πρώτος τραπεζίτης του ελληνικού κράτους και πρώτος διοικητής της Εθνικής Τράπεζας Γεώργιος Σταύρου με τη διαθήκη του δώρισε στην πόλη των Ιωαννίνων ένα οικόπεδο και ένα σεβαστό για την εποχή ποσό για την ανέγερση και λειτουργία ενός ορφανοτροφείου αρρένων με σκοπό την εκμάθηση βιοποριστικών χειρωνακτικών επαγγελμάτων. Στο οικόπεδο που δώρισε, βρισκόταν κάποτε το αρχοντόσπιτο του πατέρα του, του Σταύρου Ιωάννου, υπουργού οικονομικών του Αλή πασά. Η κατοικία αυτή, που συνόρευε τότε με ένα κανάλι της λίμνης, καταστράφηκε το 1820.Την εκτέλεση της διαθήκης του Γεωργίου Σταύρου ανέλαβαν στενοί συνεργάτες του στην Εθνική Τράπεζα. Η ανέγερση του ορφανοτροφείου δεν ήταν εύκολη υπόθεση, καθώς η οθωμανική διοίκηση διατηρούσε τις ενστάσεις της. Μετά από πολλά εμπόδια, ο θεμέλιος λίθος μπήκε τελικά τον Ιούλιο του 1882. Με πολλές προσπάθειες και αρκετά παρατράγουδα (π.χ. κατάχρηση χρημάτων) η κατασκευή του κτιρίου ολοκληρώθηκε το 1886. Σύμφωνα με έκδοση του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας το 2010, την αρχιτεκτονική μελέτη εκπόνησαν οι αρχιτέκτονες της τράπεζας, Θ. Τόμπρος και Ι. Δέδες, με τον πολωνικής καταγωγής μηχανικό της οθωμανικής διοίκησης στα Γιάννενα Σιγισμόνδο Μινέικο να αναλαμβάνει την εκτέλεση του σχεδίου. Σημαντικός σταθμός στην όλη διαδρομή του κτιρίου αυτού, ήταν η ίδρυση σχολής αργυροχρυσοχοΐας το 1930, μετά από επιμονή της λαογράφου Αγγελικής Χατζημιχάλη και πρωτοβουλία του μητροπολίτη Ιωαννίνων Σπυρίδωνα. Οι μαθητές δεν διδάσκονταν μόνο τις τεχνικές του ασημιού, αλλά και σχέδιο. Σημαντικοί ασημουργοί όπως ο Αλέξανδρος Τζουμάκας δίδαξαν σε αυτή τη σχολή. Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος οδήγησε σε παύση της λειτουργίας της σχολής. Η σχολή άνοιξε ξανά το 1948 για να κλείσει οριστικά στα τέλη της δεκαετίας του '60. Παράλληλα, η εκμάθηση των διαφόρων παραδοσιακών τεχνών, όπως της ξυλουργικής ή της επεξεργασίας μαρμάρου, μεταφέρθηκε σε κτίρια, ιδιοκτησίας της Μητρόπολης Ιωαννίνων, κοντά στον Άγιο Νικόλαο Κοπάνων. Το κτίριο Γ. Σταύρου στην οδό Ανεξαρτησίας συνέχισε να λειτουργεί ως ορφανοτροφείο-οικοτροφείο μέχρι το 1980... Στα μέσα της δεκαετίας του '80, το μεγάλο αυτό κτίριο, ιδιοκτησίας της Μητρόπολης Ιωαννίνων, στέγασε διοικητικές υπηρεσίες της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Εκείνη την περίοδο έγιναν εκτεταμένες εργασίες συντήρησης του κτιρίου από την τότε Νομαρχία Ιωαννίνων, με αφορμή την υπό κατάρρευση στέγη. Με τη μετακόμιση των υπηρεσιών της Ιατρικής στην πανεπιστημιούπολη, το κτίριο έμεινε άδειο για πολλά χρόνια. Μέχρι που, μετά από συνεννόηση της τότε Νομαρχίας και της Μητρόπολης, έγινε η στέγαση των υπηρεσιών της Εκπαίδευσης.

Η ΠΑΠΑΖΟΓΛΕΙΟΣ ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

Κτίστηκε κατά το β΄ μισό του 19ου αιώνα, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Περικλή Μελίρρυτου και με δαπάνες της ευεργέτιδας Αγγελικής Παπάζογλου για την εκπαίδευση «πτωχών κορασίδων». Μεταπολεμικά, στέγασε τα δικαστήρια Ιωαννίνων. Από τη δεκαετία του 1970 χρησιμοποιείται ως σχολείο. ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Η ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Η Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) και υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας & Θρησκευμάτων. Στεγάζεται μόνιμα, από το 1987, σε διώροφο κτήριο, νεοκλασικού τύπου, σε σχέδια του Περικλή Μελίρρυτου, στο κέντρο της πόλης, στη συμβολή των οδών Μάρκου Μπότσαρη και Ελευθερίου Βενιζέλου. Αποτελεί κέντρο επικοινωνίας και πληροφόρησης, με παροχή ποικίλων υπηρεσιών μέσω των αντίστοιχων τμημάτων της. Χώρος μελέτης, αλλά και καθημερινής επικοινωνίας, στοχεύει στην προώθηση της ανάγνωσης, στη διαχείριση και διάχυση της γνώσης, στη στήριξη της εκπαιδευτικής πράξης, αλλά και στη διαφύλαξη, ανάδειξη και προβολή της εκτεταμένης και σε λαμπρότητα ασύγκριτης πνευματικής παράδοσης της πόλης του «Γιαννιώτικου Διαφωτισμού». Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ Η σημερινή Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη είναι ο απότοκος της Βιβλιοθήκης του «Σχολείου των Ζωσιμάδων». «Ως άλλοι ευεργετικοί φωστήρες η φιλογενεστάτη και γενναιοτάτη Αδελφότης των Ζωσιμάδων», Αναστάσιος (1754-1819), Νικόλαος (1758-1842), Θεοδόσιος (1760-1791) και Ζώης (1764-1827), διακατεχόμενοι από το πάθος της αγάπης προς την Πατρίδα και το Γένος, αποφάσισαν να διαθέσουν όλη την περιουσία τους, αφειδώς, για τον φωτισμό του Γένους, την διάδοση της Παιδείας, την Εθνική Ιδέα και εν κατακλείδι, τη σωτηρία της «Πότνιας Ελλάδος». Ήδη από το 1792 αποστέλλουν τακτικότατα το λάσσο τους για τη γνωστή Μπαλαναία Σχολή, στην οποία δίδασκε η συντηρητική οικογένεια των Μπαλάνων (Μπαλάνος Βασιλόπουλος (1723-1760), Κοσμάς Μπαλάνος (1760-1799), Κωνσταντίνος Μπαλάνος ή Μπαλανίδης (1799-1818), Αναστάσιος Μπαλάνος (1818-1821)). Την Μπαλαναία συντηρούν αποκλειστικώς, μετά την κατάρρευση της Βενετικής Δημοκρατίας και τη δέσμευση των καταθέσεων των εν Βενετία Ηπειρωτών, το 1797, ενώ παράλληλα την πλουτίζουν με Βιβλιοθήκη και φροντίζουν για την έκδοση και δωρεάν διανομή βιβλίων. Ουσιαστικά, η Βιβλιοθήκη γεννήθηκε την εποχή του Γιαννιώτικου Διαφωτισμού, από φωτισμένους επιχειρηματίες του 18ου αι. , τους Ζωσιμάδες και την πεποίθησή τους ότι «Όταν τα φώτα λάμψωσιν, η δουλεία εξ ανάγκης πρέπει να παύση. Τούτο […] είναι αξίωμα της Ηθικής και της Πολιτικής, τόσον βέβαιον όσον και τα μαθηματικά αξιώματα: «Επιστήμαι και τυραννία ποτέ δεν συγκατοίκησαν ομού• αν η τυραννία δεν προφθάση να τας διώξη, πρέπει εξάπαντως να διωχθή απ’ αυτάς». Έκτοτε, η ιστορία της Σχολής και της Βιβλιοθήκης της υπήρξε μακρόχρονη, περιπετειώδης και ταραχώδης. Mετά την ολοσχερή καταστροφή των Ιωαννίτικων Σχολών και των πλούσιων Βιβλιοθηκών τους, από την μεγάλη πυρκαγιά του 1820-22, και την αποκατάσταση της τάξης στην πόλη, οι Νικόλαος και Ζώης Ζωσιμάς, συστήνουν εκ νέου, το Δημόσιον Γενικό Ελληνικό Σχολείο, το πρώτο Ανώτερο Σχολείο στα Ιωάννινα. Στο νεοσυσταθέν Σχολείο στεγάστηκε και Βιβλιοθήκη, όπου συγκεντρώθηκαν όλα τα διασωθέντα βιβλία από τις δύο προϋπάρχουσες βιβλιοθήκες των Σχολών Καπλανείου και Μπαλαναίας, αλλά και τα βιβλία που εκδίδονταν ή αγοράζονταν δαπάνη Ζωσιμάδων. Η Σχολή, η οποία με το πέρασμα των χρόνων μετονομάστηκε σε Ζωσιμαία Σχολή, προς τιμήν των ευεργετών της, μαζί με τη Βιβλιοθήκη της μετακινήθηκαν σε διάφορα κτήρια στα Ιωάννινα του 19ου αι., με τη Βιβλιοθήκη να εμπλουτίζεται συνεχώς, από τον ίδιο τον Νικόλαο, με αποστολές βιβλίων, εκδομένων κυρίως με δαπάνες της Αδελφότητας. Το 1839, τα «αλλόκοτα φερσίματα» και «τα σχίσματα ανάμεσον» στην Εφοροεπιτροπεία και τους διαχειριστές της περιουσίας των Ζωσιμάδων, είχαν ως αποτέλεσμα το Σχολείον να «καταρημάξει» και η Βιβλιοθήκη να μαραζώσει και να λεηλατηθεί. Ο πρώτος Γενικός Κατάλογος της Βιβλιοθήκης της Ζωσιμαίας Σχολής, φαίνεται να συντάχθηκε τον Σεπτέμβριο του 1852, επί Γυμνασιαρχείας Αναστασίου Σακελλάριου. Καταγράφτηκαν όλα τα βιβλία που βρέθηκαν στην αρχή της θητείας του, καθώς και τα ευρεθέντα της πρώτης, παλιάς, κακοδιαχειρισμένης Βιβλιοθήκης. Η γνωριμία του με τον γαλλικό εκδοτικό οίκο Firmin Didot, είχε σαν αποτέλεσμα τον εμπλουτισμό της Βιβλιοθήκης με σημαντικό αριθμό νέων βιβλίων, σπάνιες εκδόσεις και χειρόγραφα. Επί Γυμνασιαρχίας Σπυρίδωνος Μανάρη (1862-1881), η Βιβλιοθήκη οργανώθηκε καλύτερα. Με Ειδικό Άρθρο, ο Νέος Κανονισμός της Σχολής προέβλεπε διορισμό Βιβλιοφύλακα και ετήσιο χρηματικό ποσό για αγορά βιβλίων. Παράλληλα, η Βιβλιοθήκη εμπλουτίστηκε με σημαντικές δωρεές του Νεόφυτου Δούκα, Ανδρέα Κομπατή, Δημ. Αναγνωστόπουλου, Βασιλείου Τσίμα, Π. Λαζαρά και Δοσιθέου Φιλίτη, Ευεργέτη από το Βουκουρέστη. Ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος του 1897 και τα γεγονότα «καιρικών περιστάσεων» επέφεραν την αναστολή λειτουργίας της Ζωσιμαίας, για τρείς εβδομάδες. Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς, η Εφοροεπιτροπεία αποφασίζει για τον εμπλουτισμό της «ήδη τακτοποιούμενης» βιβλιοθήκης, με το αξιόλογο πόσο των 15.000 οθωμανικών λιρών. Μάλιστα, με ισχυρή προτροπή του Μητροπολίτη Ιωαννίνων Γρηγορίου Καλλίδη, καλείται οποιοσδήποτε και για οποιοδήποτε λόγο κατείχε βιβλία, να τα επιστρέψει άμεσα, με τον κίνδυνο επιβολής θρησκευτικής ποινής, αποστέρησης ή/και παύσης της ιδιότητας του μέλους της θρησκευτικής κοινότητας («εκκλησιαστικόν επιτίμιον»). Το νέο Διδακτήριο της Ζωσιμαίας Σχολής εγκαινιάζεται, μετά από πολύχρονες διαδικασίες στις 14 Φεβρουαρίου του 1905. Στο κτήριο, μεταφέρονται η Σχολή και περί τα 1.500 βιβλία της αρχικής Βιβλιοθήκης. Ο μεγαλύτερος όγκος των βιβλίων της Σχολής, παρά τη θεμελίωση του μεγαλοπρεπούς κτηρίου, παρέμεινε στα υπόγεια του Ορφανοτροφείου Γ. Σταύρου έως το 1912. Κατά το διάστημα αυτό, αυτή λεηλατούνταν χωρίς έλεγχο και τα βιβλία καταστρέφονταν αφού « …οι ποντικοί των υπογείων του Ορφανοτροφείου ροκάνιζαν χιλιάδες τόμους μιας Βιβλιοθήκης…». Ο Στίλπων Κυριακίδης, Καθηγητής της Ζωσιμαίας Σχολής, περισυνέλλεξε τα κατακείμενα χειρόγραφα της Ζωσιμαίας Σχολής και συνέταξε σχετικό Κατάλογο, τον οποίο δημοσίευσε το 1912. Το πρωί της 21ης Φεβρουαρίου 1913, τα Ιωάννινα, μετά από σχεδόν πέντε αιώνες Οθωμανοκρατίας, ήταν πλέον ελεύθερο Ελληνικό έδαφος. Για το διάστημα από το 1913 κ. εξ. έως το 1938, δεν υπάρχει σαφής εικόνα για την τύχη των βιβλίων. Προσπάθειες από φιλομαθείς και λογίους «να περισυλλεγούν και συγκεντρωθούν όλα τα εις χείρας διαφόρων βιβλιο…φίλων διασκορπισθέντα και στα υπόγεια ευρωτιώντα συγγράμματα της Ζωσιμαίας…» παρέμειναν άκαρπες. Ιδιαίτερο υπήρξε το ενδιαφέρον του Γυμνασιάρχη Χρίστου Σούλη για την οργάνωση, συνεχή εμπλουτισμό και λειτουργία της Βιβλιοθήκης. Σκοπός του, η συστηματική και επιστημονική κατάταξη της Βιβλιοθήκης. Ο ίδιος περισυνέλλεξε, από τα υπόγεια, τα βιβλία που καταστρέφονταν, τα καθάρισε, τα τοποθέτησε σε κατάλληλο χώρο, εξασφαλίζοντας τα από την περαιτέρω καταστροφή. Γνωρίζοντας ότι, λόγω ελλείψεως της «δέουσας προσοχής», χάθηκαν βιβλία, θεωρεί επιτακτική την ανάγκη τακτοποίησης, καταγραφής και κατάταξης «κατά επιστήμας εις τα ερμάρια», αναλαμβάνοντας ο ίδιος τον δανεισμό και συντάσσει ιδιόγραφο Γενικό Κατάλογο των βιβλίων της Βιβλιοθήκης της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων. Συνεργάζεται με τους Διευθυντές της Εθνικής Βιβλιοθήκης και της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων και παράλληλα, υποβάλλει Υπόμνημα προς τον Υπουργό επί των Θρησκευμάτων & Παιδείας “Περί της Βιβλιοθήκης της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων“ και Σχέδιου Νόμου “Περί της εν Ιωαννίνοις Βιβλιοθήκης της Ζωσιμαίας Σχολής“. Αποτέλεσμα των ενεργειών του είναι ο Αναγκαστικός Νόμος 1161/38 “Περί ιδρύσεως Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης” (31/03/1938). Έτσι, ιδρύεται η ανεξάρτητη Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη, Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, που υπάγεται στη δικαιοδοσία της Εκπαιδευτικής Επιτροπής Ζωσιμαδών και διέπεται υπό τον ανώτατο έλεγχο και εποπτεία του Υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας. Η ανεξάρτητη πλέον Βιβλιοθήκη βρίσκει τη στέγη της στο κτήριο της νεότευκτης Παιδαγωγικής Ακαδημίας . Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα βιβλία και άλλα αντικείμενα της ανεξάρτητης Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης μεταφέρονται, λόγω επίταξης της Ακαδημίας, στο Ορφανοτροφείο Γεωργίου Σταύρου και στην οικία της Βιβλιοφύλακα Ευτυχίας Πρίντζου, για να ανακαλυφθούν, το 1943, στο Γηροκομείο Ιωαννίνων. H εγκατάσταση της Ζωσιμαίας, στην Παλιά Συναγωγή Kahal Kadosh Yashan, μετά την αιφνιδιαστική εφαρμογή της «Τελικής Λύσης» για τους Εβραίους των Ιωαννίνων, τον Μαρτίο του 1944 οδήγησε στη σωτηρία της. Η είδηση της επιστροφής των, εκτός της Συναγωγής, πολύτιμων βιβλίων της Ζωσιμαίας, στις Ελληνικές Αρχές, τον Απρίλιο του 1944, συγκλόνισε και απασχόλησε τον Τύπο της εποχής, σε Ελλάδα και Εξωτερικό. Η Βιβλιοθήκη των περισσότερων από 6.000 βιβλίων, του «Πανεπιστημίου των Ζωσιμάδων», βρήκε στέγη σε ένα Οθωμανικό σπίτι, που λειτουργούσε ως Γαλλικό Προξενείο (στο σημερινό Άλσος). Μεταπολεμικά, από το 1945, τα τεκμήρια επιστρέφουν από τα διάφορα σημεία «περιπλάνησής» τους στη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, χωρίς να είναι εύκολο να προσδιοριστεί ο αριθμός των διασωθέντων και η κατάστασή τους. Το 1949 η Βιβλιοθήκη υπάγεται στον Α.Ν .1362/1949 (ΦΕΚ 337 Α΄/29.11.1949) «Περί ιδρύσεως, ανασυγκροτήσεως και ενιαίας οργανώσεως των ανά το Κράτος Βιβλιοθηκών», τον πρώτο Νόμο για τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες, που υπάγονται στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας. Η κακή κατάσταση διατήρησής του «θησαυρού της Ζωσιμαίας», δηλ. των τεκμηρίων της (χειρόγραφα, παλαιότυπα, βιβλία κ.α.), χωρίς να εξυπηρετούν τον σκοπό για τον οποίο προορίστηκαν, η πίεση από την τοπική κοινωνία για εξεύρεση λύσης αλλά και οι φιλονικίες μεταξύ των εμπλεκομένων φορέων, μαρτυρείται έως και το 1953, όταν επιτέλους παραχωρείται το Μέγαρο του Υποκαταστήματος της Εθνικής Τράπεζας Ελλάδος για στέγαση της Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης ως «… ελάχιστην εξόφλησιν του ηθικού χρέους της Τραπέζης προς την πόλιν αυτήν, εκ της οποίας προήλθεν ο Γεώργιος Σταύρου και η πλείας των μεγάλων εκείνων ευεργετών (ανάμεσά τους και οι Ζωσιμάδες, μέτοχοι και οι ίδιοι της Εθνικής)». Τα εγκαίνια της Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης, στο τέως κτίριο της Ε.Τ.Ε., πραγματοποιήθηκαν στις 21/2/1962.Το 1978, με τον Ν.1168/1978 προστίθεται ο όρος «Δημόσια» στον τίτλο της Βιβλιοθήκης και ονομάζεται πλέον Ζωσιμαία Δημόσια Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων. Οι συνεχείς προσπάθειες του Δήμου, από το 1957, να ματαιώσει την εγκατάσταση της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης στο δωρηθέν Μέγαρο της Ε.Τ.Ε., με σκοπό να στεγάσει εκεί τις Δημοτικές Υπηρεσίες, συνεχίζονται και κορυφώνονται το 1979. Μετά από χρόνιες διαβουλεύσεις προκρίνεται η λύση της στέγασης της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης, σε κεντρικότατο σημείο των Ιωαννίνων, στη συμβολή των οδών Μ. Μπότσαρη & Ελ. Βενιζέλου, στο κτίριο των πρώην Δημοτικών Λουτρών. Στις 25-04-1988 πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια, της Ζωσιμαίας Δημόσιας Κεντρικής (λόγω παραχώρησης Βιβλιαυτοκινήτου) Βιβλιοθήκης, Ν.Π.Δ.Δ. του Υπουργείου Παιδείας & Θρησκευμάτων, στο κ Πηγή: https://zosimaialib.gr/about-us/