Το Νησί των Ιωαννίνων είναι νησί και οικισμός, ο οποίος βρίσκεται στην λίμνη των Ιωαννίνων (Παμβώτιδα). Ο πληθυσμός του σύμφωνα με την Απογραφή του 2011 είναι 219 κάτοικοι, ενώ αποτελεί ένα από τα δύο κατοικημένα νησιά σε λίμνη στην Ελλάδα• το άλλο είναι ο Άγιος Αχίλλειος Πρεσπών.
Σε αυτό το νησί δεν δόθηκε ποτέ όνομα, ενώ βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της λίμνης, απέναντι από τον οικισμό Αμφιθέα. Έχει έκταση 200 στρέμματα και μέγιστο υψόμετρο 520 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας ή 59 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της λίμνης. Το μέγιστο μήκος του είναι 800 μέτρα και το πλάτος του 500 μέτρα. Η δυτική του πλευρά είναι βαλτώδης ενώ το υπόλοιπο τμήμα του είναι βραχώδες και δασωμένο στο μεγαλύτερο μέρος του.
Ο οικισμός
Ο οικισμός βρίσκεται στο βόρειο άκρο του νησιού και αποτελείται από 110 περίπου σπίτια. Είναι επίσημα ανακηρυγμένος παραδοσιακός οικισμός, καθώς μεταξύ άλλων είναι χτισμένος ακολουθώντας ευλαβικά την παραδοσιακή ηπειρώτικη αρχιτεκτονική με τις χαρακτηριστικές στέγες από σχιστόλιθο. Οι περισσότεροι κάτοικοι είναι ψαράδες και πριν από 100 περίπου χρόνια συγκρότησαν τον πρώτο αλιευτικό συνεταιρισμό στην Ελλάδα.
Από το 1926 αποτέλεσε ξεχωριστή κοινότητα, ενώ σήμερα -σύμφωνα με το Πρόγραμμα «Καλλικράτης» (3852/2010 - 01/01/2011)- αποτελεί δημοτική ενότητα του Δήμου Ιωαννιτών[1]. Ο πληθυσμός του σύμφωνα με την πιο πρόσφατη επίσημη απογραφή, δηλαδή αυτήν του 2011, ανέρχεται σε 219 κάτοικους.
Ιστορικά στοιχεία
Οι ιστορικές αναφορές για το νησί ξεκινούν τον 13ο αιώνα όταν ιδρύθηκαν τα πρώτα μοναστήρια. Το πρώτο μοναστήρι που ιδρύθηκε στο νησί ήταν η Μονή του Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπινών που ιδρύθηκε τον 13ο αιώνα και το καθολικό της κτίστηκε το 1292 όπως αναφέρεται σε επιγραφή στην είσοδο του ναού. Κτήτορας της μονής αναφέρεται ο Μιχαήλ Φιλανθρωπινός που είχε διατελέσει και μητροπολίτης Ιωαννίνων. Την ίδια περίπου περίοδο ιδρύθηκε και η Μονή Αγίου Νικολάου Ντίλιου (ή Στρατηγόπουλου) που ιδρύθηκε από την Βυζαντινή οικογένεια των Στρατηγόπουλων.[3] Τον 16ο αιώνα η μοναστική κοινότητα στο νησί άκμασε με αποτέλεσμα να ιδρυθούν άλλες δύο μονές. Η Μονή του Αγίου Νικολάου Μεθοδίου που μετονομάστηκε αργότερα σε Αγία Ελεούσα και η Μονή Προδρόμου, ενώ τον επόμενο αιώνα ιδρύθηκαν άλλες τρεις μονές Η Μονή του Αγίου Παντελεήμονα, η Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρα και η Μονή Προφήτη Ηλία χτισμένη στην κορυφή του νησιού.
Ο οικισμός δημιουργήθηκε τον 17ο αιώνα και σύμφωνα με την παράδοση των κατοίκων που δεν είναι επιβεβαιωμένη σήμερα, οι πρώτοι κάτοικοι προέρχονταν από την Μάνη.[4] Την εποχή του Αλή Πασά το νησί παρήκμασε λόγω της μεγάλης φορολογίας που επιβλήθηκε. Την περίοδο αυτή τα μοναστήρια σχεδόν εγκαταλείφτηκαν. Το 1820 ο Αλή ήρθε σε ρήξη με τον Σουλτάνο Μαχμούτ Β΄ με αποτέλεσμα να σταλεί εναντίον του ο Χουρσίτ Μεχμέτ Πασάς που πολιόρκησε τα Ιωάννινα. Ο Αλή είχε τοποθετήσει στο νησί, φρουρά χιλίων Αλβανών με αποτέλεσμα αυτό να βομβαρδιστεί από τον Χουρσίτ και να υποστεί μεγάλες καταστροφές. Τον Ιανουάριο του 1822 ο Αλή και ενώ πλέον είχε νικηθεί, κατέφυγε στο νησί, στο μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα όπου δολοφονήθηκε στις 17 ή 25 Ιανουαρίου.
Το 1872 λειτούργησε στην Μονή Ελεούσας (πρώην Μονή του Αγίου Νικολάου Μεθοδίου) ιερατική σχολή που έκλεισε το 1922.[3] Το νησί αποτέλεσε ξεχωριστή κοινότητα το 1926. Σήμερα το νησί στηρίζεται κυρίως στην τουριστική ανάπτυξη. Συνδέεται με τα Ιωάννινα με συχνά δρομολόγια πλοιαρίων που μεταφέρουν πολυάριθμους επισκέπτες. Κυριότερα αξιοθέατα του νησιού είναι οι ανακαινισμένες μονές και το μουσείο Αλή Πασά που στεγάζεται στη μονή Αγίου Παντελεήμονα.
Παραπομπές
1. Διοικητικές μεταβολές ΟΤΑ[νεκρός σύνδεσμος].
2. Επίτομο γεωγραφικό λεξικό, Σταματελάτου, Εκδ. Ερμής.
3. «Ἱερὰ Μονὴ Ἐλεούσας Νήσου Ἰωαννίνων». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Δεκεμβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2022.
4. «Το νησάκι των Ιωαννίνων: Σαν παραμύθι χωρίς όνομα». 17 Σεπτεμβρίου 2014
Σχετική βιβλιογραφία
• Σωτ. Ι. Δάκαρη, Το Νησί των Ιωαννίνων - Ιστορία, Μνημεία, Μουσείο, Εκδόσεις Δήμου Ιωαννιτών.
Πηγή https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B7%CF%83%CE%AF_%CE%99%CF%89%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%AF%CE%BD%CF%89%CE%BD
Το νησί της Κυρά- Φροσύνης
Όλοι γνωρίζουμε τη λίμνη των Ιωαννίνων, ξέρατε όμως ότι το νησί που βρίσκεται μέσα στη λίμνη είναι το μοναδικό κατοικημένο νησί σε λίμνη στην Ευρώπη;
Το νησί των Ιωαννίνων είναι ένα πανέμορφο καταπράσινο νησάκι που βρίσκεται μέσα στη λίμνη Παμβώτιδα. Στο νησάκι κατοικούν περίπου 100 οικογένειες. Έχει μήκος 1000 μέτρα, πλάτος 480 μέτρα, και βρίσκεται 59 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της λίμνης. Μπορεί κανείς να το επισκεφθεί καθημερινά καθώς εκτελούνται δρομολόγια με καραβάκια κάθε μισή ώρα μέχρι και τα μεσάνυχτα.
Άρρηκτα συνδεδεμένο με τη λίμνη Παμβώτιδα και τα Γιάννενα, έμεινε ένα νησί δίχως όνομα – το μικροσκοπικό «Νησί της Λίμνης» ή «Νησάκι των Ιωαννίνων». Ένας πευκόφυτος βράχος, που η έκτασή του δεν ξεπερνά τα 200 στρέμματα, με έναν παραδοσιακό ηπειρώτικο οικισμό, καμωμένο από πέτρα. Στη λιλιπούτεια ενδοχώρα και στις ακτές του, χτισμένα το ένα δίπλα στο άλλο σχεδόν, επτά βυζαντινά και μεταβυζαντινά μοναστήρια σχηματίζουν μια μοναστική πολιτεία αιώνων, που είναι και η τρίτη μεγαλύτερη στην Ελλάδα, μετά το Άγιον Όρος και τα Μετέωρα.
Το νησί είναι συνδεδεμένο με τη ζωή και το θάνατο του Αλή Πασά. Ο οικισμός του νησιού είναι και επίσημα ανακηρυγμένος παραδοσιακός οικισμός καθώς είναι χτισμένος ακολουθώντας την παραδοσιακή ηπειρώτικη αρχιτεκτονική με τις χαρακτηριστικές στέγες από σχιστόλιθο. Δύο ώρες περιήγησης είναι αρκετές για να τον ανακαλύψετε, να δείτε τα παραδοσιακά σπίτια των κατοίκων με τους όμορφους κήπους, τα στενά πλακόστρωτα σοκάκια και τα καταστήματα με εκθέματα της γιαννιώτικης παραδοσιακής τέχνης.
Η Κυρα- Φροσύνη όπως έγινε γνωστή η Ευφροσύνη Βασιλείου (1773 – 11 Ιανουαρίου 1801) συνδέθηκε με την ιστορία του Αλή Πασά των Ιωαννίνων και το τραγικό τέλος της στις 11 Ιανουαρίου του 1801 τραγουδήθηκε σε δημοτικά τραγούδια αλλά έγινε και όπερα, μυθιστόρημα και ταινία. Υπήρξε μητέρα δύο παιδιών και σύζυγος του εμπόρου και προκρίτου των Ιωαννίνων Δημητρίου Βασιλείου -επίσης ανιψιά του μητροπολίτη Λάρισας και μετέπειτα Ιωαννίνων Γαβριήλ Γκάγκα. Ο Αλή Πασάς αποφάσισε να την εκτελέσει μαζί με άλλες 17 συντοπίτισσές της δια πνιγμού στη λίμνη των Ιωαννίνων, με την επίσημη αιτιολογία ότι ζούσαν ανήθικα, κάτι για το οποίο έχουν εκφραστεί αμφιβολίες και η Ευφροσύνη Βασιλείου έφτασε να θεωρείται έως και θύμα πολιτικών διώξεων. Τα πραγματικά περιστατικά σε γενικές γραμμές έχουν χαθεί ή παραμορφωθεί από συναισθηματικούς, οικονομικούς, ακόμα και εθνικούς παράγοντες τόσο της εποχής εκείνης, όσο και των επόμενων δεκαετιών που μεταμόρφωσαν την Ελλάδα και τον τρόπο που η κοινωνία της αντιμετώπιζε παρόμοια γεγονότα.
Το Νησί έχει σημαντικά θρησκευτικά μνημεία, λιθόστρωτα σοκάκια, όμορφα ασβεστωμένα σπίτια με λουλούδια στις αυλές τους, ταβέρνες και καταστήματα με είδη λαϊκής τέχνης.
Το Νησί των Ιωαννίνων φημίζεται για την εκλεκτή κουζίνα του. Τηγανητά βατράχια, χέλια, πέστροφες και κυπρίνοι προσελκύουν όσους λαχταρούν ξεχωριστές γεύσεις και γαστριμαργικές απολαύσεις.
Πηγή https://www.kingpyrroshotel.gr/%CE%B3%CE%BD%CF%89%CF%81%CE%AF%CF%83%CF%84%CE%B5-%CF%84%CE%BF-%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BA%CF%85%CF%81%CE%B1-%CF%86%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B7%CF%82/
Μονή Φιλανθρωπηνών:
Tο ιστορικό μοναστήρι στο νησί της λίμνης των Ιωαννίνων
Ένα μοναστήρι με σπάνιες τοιχογραφίες είναι ο κρυμμένος θησαυρός στο νησάκι των Ιωαννίνων(Γιάννης Κουτρούδης, Δεκέμβριος 2024.
Παίρνοντας το καραβάκι από τον Μώλο προς το νησάκι της λίμνης, σκέφτεται κανείς τις διάφορες ιστορίες γύρω από τον αλλιώτικο αυτό τόπο. Από τον πνιγμό της Κυρά Φροσύνης μέχρι τον αποκεφαλισμό του Αλή Πασά, το νησί των Ιωαννίνων συνδέθηκε με διάφορα πρόσωπα και γεγονότα που άφησαν ανεξίτηλο το σημάδι τους στον χρόνο. Ένα από αυτά τα σημάδια είναι και το μικρό – σήμερα – μοναστήρι του Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπηνών στο νοτιοδυτικό τμήμα της βραχώδους νησίδας. Αν και δεν είναι συνεχώς επισκέψιμο, το μικρό μοναστήρι που εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται να τραβά το ενδιαφέρον του επισκέπτη, είναι ένα από τα κρυμμένα στολίδια των Ιωαννίνων.
Φτάνοντας στο νησάκι μετά από την γραφική βαρκάδα στα ήρεμα νερά της λίμνης και προσπερνώντας τα μικρά σοκάκια στον μώλο του νησιού, ακολουθείτε τις πινακίδες και κατευθύνεστε νοτιοδυτικά στην Μονή Φιλανθρωπηνών. Φτάνοντας στο μοναστήρι, το ήρεμο τοπίο μέσα στην ομιχλώδη ατμόσφαιρα της λίμνης σας αφήνει μία διαφορετική αίσθηση γαλήνης και μυστηρίου. Το ακατοίκητο σήμερα μοναστήρι εκ πρώτης όψεως θυμίζει ένα τυπικό μοναστήρι της Ηπείρου με δουλεμένες πέτρες και μία λιθόκτιστη στέγη να συνθέτουν το εξωτερικό του ομολογουμένως, όχι και τόσο, επιβλητικού κτιρίου.
Διασχίζοντας την πέτρινη μικρή στοά που οδηγεί στο εσωτερικό του μοναστηριού, ο επισκέπτης μαγεύεται από τις μοναδικές τοιχογραφίες του 16ου αιώνα, που είναι έργα της σχολής των Καπεσοβιτών ζωγράφων. Οι τοιχογραφίες με τα σκούρα χρώματα και τις έντονες μορφές αποτυπώνουν θέματα όπως η Δευτέρα Παρουσία, η Κόλαση και σκηνές από την Παλαιά Διαθήκη, καλύπτοντας κάθε επιφάνεια του ναού.
Αν και οι περισσότεροι αναμένουν να δουν συνηθισμένες τοιχογραφίες με κλασικά εκκλησιαστικά θέματα, εδώ τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Εδώ μην περιμένετε να δείτε καινότυπες τοιχογραφίες από την ζωή ενός αγίου. Κόλαση, Δευτέρα Παρουσία, ψυχές να καίγονται μέσα σε κατακόκκινες φλόγες και άγιοι με αστραφτερά σπαθιά στα χέρια είναι οι σκηνές που γεμίζουν τους τετραγωνισμένους τοίχους. Σε άλλα σημεία του μοναστηριού, μπορείτε να δείτε αγιοποιημένους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, ενώ πάρα πολλά είναι και τα θέματα που σχετίζονται με την Παλαιά Διαθήκη και την Αποκάλυψη.
Η ιστορία του μοναστηριού χάνεται στα βάθη των αιώνων και συνδέεται με την αινιγματική βυζαντινή οικογένεια των Φιλανθρωπηνών -εξ ου και το όνομα- από την Κωνσταντινούπολη. Οι πηγές λένε ότι η επιρροή της αριστοκρατικής οικογένειας ήταν τόσο μεγάλη που είχε φτάσει στο σημείο να ελέγχει τον βυζαντινό στρατό και την Εκκλησία πολύ εύκολα χωρίς να λογοδοτεί σε κανέναν και για κανέναν λόγο. Κάποια στιγμή, λίγο πριν την Άλωση της Πόλης, η επιφανής οικογένεια άρχισε να εγκαταλείπει την Κωνσταντινούπολη και να διασκορπίζεται σε διάφορες περιοχές. Ορισμένα μέλη της οικογένειας έγιναν καίσαρες στην Θεσσαλία, ενώ άλλοι έγιναν δούκες της Λήμνου και της Λέσβου.
Ο Μιχαήλ Φιλανθρωπηνός, ως ένα από τα επιφανέστερα μέλη της οικογένειας, αποσύρθηκε στα Ιωάννινα και ανακαίνισε ένα παλαιότερο μικρό ησυχαστήριο στο νησί της λίμνης ζώντας εκεί απομονωμένος μέχρι το τέλος της ζωής του. Ίσως, η μυστικοπάθεια αυτής της οικογένειας να εξηγεί τα τόσο άγρια και επιβλητικά θέματα που διακοσμούν τον χώρο.
Μάλιστα, πάνω από μία είσοδο του καθολικού της μονής υπάρχει μία τοιχογραφία που απεικονίζει τα μέλη της οικογένειας που είχαν αποσυρθεί τότε στο μοναστήρι, ενώ αν παρατηρήσετε σε βάθος, θα δείτε και τις ημερομηνίες θανάτου των Φιλανθρωπηνών που ζούσαν στην μονή. Ανά τους αιώνες, η μονή πέρασε από σαράντα κύματα, ενώ δεκάδες ανώνυμοι και μη καλλιτέχνες έβαζαν την υπογραφή τους στις τοιχογραφίες δίνοντας μας εξαιρετικά δείγματα τέχνης που όμοιά τους δεν υπάρχουν αλλού.
Περπατώντας στους διαδρόμους του μικρού μοναστηριού, αισθάνεστε αμέσως την αύρα της περίεργης αυτής οικογένειας. Ο υγρός αέρας και η κατανυκτική ατμόσφαιρα δημιουργούν ένα επιβλητικό σκηνικό που σε συνδυασμό με την μυστηριακή ατμόσφαιρα της λίμνης διεγείρουν την σκέψη κάθε επισκέπτη. Αν και η σημερινή μορφή του μοναστηριού δεν έχει καμία σχέση με αυτό που δημιούργησαν οι Φιλανθρωπηνοί αιώνες πριν, η πρωτότυπη διακόσμηση δίνει μία μικρή γεύση για την περασμένη αίγλη του χώρου.
Άλλωστε, μην ξεχνάτε ότι πάνω στην νησίδα της λίμνης ιδρύθηκαν τουλάχιστον 7 μοναστήρια, μερικά από τα οποία λειτουργούσαν μέχρι το 1922. Αν και σήμερα, τα μοναστήρια του νησιού δεν λειτουργούν επίσημα, παρά μόνο ορισμένες φορές τον χρόνο, εξακολουθούν να προσκαλούν κάθε περιηγητή να τα εξερευνήσει και να μάθει τα μυστικά του αινιγματικού αυτού τόπου.
Πηγή¨https://www.travel.gr/experiences/travel/moni-filanthropinon-to-ainigmatiko-mon/
Mουσείο του Αλή Πασά και Eπαναστατικής περιόδου (Μουσείο Φ. Ραπακούση)
Στη Νήσο Ιωαννίνων, στο φιλόξενο χώρο της Μονής Αγ. Παντελεήμονος τον οποίο ο Αλή Πασάς είχε μετατρέψει σε εξοχική κατοικία, πρωτολειτούργησε το 1958 το Μουσείο Προεπαναστατικής Περιόδου χάρη στην πρωτοβουλία φωτισμένων Γιαννιωτών. Στον ίδιο χώρο στεγάζεται από τον Μάιο του 2012 το Μουσείο του Αλή Πασά και Επαναστατικής Περιόδου που περιλαμβάνει τη σπουδαία συλλογή του Φώτη Ραπακούση.
Στο κυρίως κτίριο εκτίθενται αντικείμενα που έχουν άμεση η έμμεση σχέση με τον Αλή Πασά κατά την περίοδο δράσης του (1788-1822) και στο δεύτερο κτίριο κειμήλια της επαναστατικής περιόδου των Ελλήνων για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού (19ος αιώνας)
Σε προσθήκες είναι τοποθετημένα μοναδικά ιστορικά κειμήλια, όπως το χρυσό καριοφίλι του Αλή Πασά (1804), το ασημένιο ξιφίδιο του Εθνικού Ευεργέτη Απόστολου Αρσάκη (1813), η αυθεντική στολή της Κυρά Βασιλικής (συζύγου του Αλή Πασά), το περίφημο μακρύ τσιμπούκι του Αλή Πασά, οι κουρτίνες με κεντημένη τη μονογραφή του Σουλτάνου Μαχμούτ Β (1808-1836) και άλλα πολλά.
Τον πανέμορφο περιβάλλοντα χώρο του μουσείου φυλάσσει ως ακοίμητος φρουρός ο επιβλητικός πλάτανος των 700 ετών.
Στον ίδιο χώρο βρίσκονται τα σπήλαια που φιλοξένησαν αγιασμένες μορφές, όπως ο ασκητής όσιος Σάββας (15 αι) οι αυταδελφοί άγιοι Θεοφάνης και Νεκτάριος οι Αψαράδες, κτήτορες της Μονής Βαρλαάμ των Μετεώρων (15ος -α΄μισό 16ου αιώνα) και πολλοί άλλοι. Στα σπήλαια αυτά βρήκαν καταφύγιο για να σωθούν από τους βομβαρδισμούς της Ιταλικής αεροπορίας οι κάτοικοι της Νήσου το Νοέμβριο του 1940.
