Παλαιά και σύγχρονα κτίσματα της Καστροπολιτείας

Τζαμιά, τουρμπέδες, μαυσωλεία, μεντρεσέδες. Οχυρώσεις, βυζαντινοί πύργοι, οθωμανικά χαμάμ και μαγειρεία. Λαμπρές μητροπόλεις και στρατώνες. Μουσεία και ο Ναός των Ταξιαρχών( https://www.travel.gr/experiences/kastropoliteia-ton-ioanninon-ena-ayt/) v=fnbW8VxfesI

Η Καστροπολιτεία των Ιωαννίνων είναι ένα αυτόνομο μαγευτικό σύμπαν για να σεργιανίσει κανείς στην ιστορία, στην ομορφιά και στην αρχιτεκτονική μιας πόλης, που ακροβατεί ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή και γράφει τη δική της μοναδική ιστορία. Ένα τμήμα της Καστροπολιτείας κατοικείται αδιάλειπτα εδώ και αιώνες. Ζωντανό, με έντονο παλμό, φιλοξενεί ακόμη και σήμερα εκατοντάδες οικογένειες και δεκάδες ακμάζουσες επιχειρήσεις.

Εκτός από το κατοικημένο τμήμα της, δύο σημεία, πραγματικά αρχαιολογικά πάρκα, περιμένουν τον επισκέπτη να τα ανακαλύψει. Μέσα στον εξωτερικό οχυρωματικό περίβολο της καστροπολιτείας, τα δύο φυσικά υψώματα διαμορφώθηκαν ήδη από την Βυζαντινή εποχή ως Ακροπόλεις. Η νοτιοανατολική Ακρόπολη είναι γνωστή ως Ιτς Καλέ και η βορειοανατολική ως Ακρόπολη του Ασλάν Πασά. Στην πρώτη βρίσκεται το Φετιχέ Τζαμί και στη δεύτερη το Τζαμί του Ασλάν Πασά.

Ένα ανηφορικό πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί στην Ακρόπολη του Ιτς Καλέ. Περνώντας την επιβλητική πέτρινη είσοδο, είναι σαν να ξεκινάει ένα πραγματικό ταξίδι στο χρόνο. Οι ιστορικές πηγές μαρτυρούν ότι εδώ, κατά την Βυζαντινή περίοδο, ήταν χρισμένα τα σπίτια των αρχόντων της πόλης, με το Μητροπολιτικό Ναό των Ταξιαρχών και τον Ναό του Παντοκράτορα. Την περίοδο του Αλή Πασά, εποχή μεγάλης οικονομικής δύναμης και δόξας της πόλης, εδώ βρίσκονταν το Σεράι του Αλή Πασά και πολλά στρατιωτικά κτήρια για τους αξιωματούχους του.

Το Βυζαντινό Μουσείο

Το Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων βρίσκεται εντός του Αρχαιολογικού Χώρου στο ανατολικό άνδηρο της νοτιοανατολικής ακρόπολης (Ιτς Καλέ) του Κάστρου. Στεγάζεται στο ισόγειο του «Βασιλικού Περιπτέρου», κτηρίου, νεοπαραδοσιακής μορφολογίας, το οποίο κατασκευάστηκε από τον ελληνικό στρατό το 1958 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Μπαλτατζή. Τη θέση αυτή καταλάμβανε παλαιότερα στρατιωτικό νοσοκομείο, οικοδομημένο με τη σειρά του επί των ερειπίων του σεραγιού του Αλή πασά, το οποίο καταστράφηκε από πυρκαγιά το 1870. Το 1978 η 8η Μεραρχία το παραχώρησε στο Υπουργείο Πολιτισμού και από το 1995 φιλοξενεί στο ισόγειό του το Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων. Στο υπόγειο του κτηρίου χωροθετούνται αποθήκες αρχαιολογικών ευρημάτων και στον όροφο στεγάζονται τα γραφεία και η βιβλιοθήκη του Βυζαντινού Τμήματος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων. Το μουσείο διαθέτει ευρύ χώρο υποδοχής, στον οποίο κύρια θέση καταλαμβάνει αποτοιχισμένη τοιχογραφία του όψιμου 19ος αιώνα από οικία των Ιωαννίνων με θέμα τη νίκη του Μεγάλου Κωνσταντίνου επί του Μαξεντίου στη Μουλβία Γέφυρα, έργο αποδοσμένο στον Καλαρρυτινό ζωγράφο Αλέξανδρο Δαμίρη. Ο εκθεσιακός χώρος αναπτύσσεται σε επτά αίθουσες στις οποίες με χρονολογική διάταξη εκτίθενται αρχαιότητες από όλη την Ήπειρο, ενδεικτικές της τέχνης και της ιστορίας της περιοχής από τον 4ο μέχρι τον 19ο αιώνα. Η αίθουσα των παλαιοχριστιανικών χρόνων περιλαμβάνει αρχιτεκτονικά γλυπτά, κεραμική, νομίσματα και μικροαντικείμενα (ιατρικά εργαλεία, σταθμία) που προέρχονται από την Καστρίτσα Ιωαννίνων, τη Φωτική, τη Γλυκή, το Λαδοχώρι Ηγουμενίτσας και τη Νικόπολη, σημαντικές αρχαιολογικές θέσεις των πρώτων χριστιανικών αιώνων. ) Εφορεία Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων, https://efaioa.gr/?page_id=1543) Παράρτημα του μουσείου αποτελεί η Έκθεση Αργυροχοίας, τέχνης παραδοσιακής και με ξεχωριστή άνθηση στην Ήπειρο, η οποία φιλοξενείται στο λεγόμενο ''θησαυροφυλάκιο''. Εκτίθενται εκκλησιαστικά και κοσμικά έργα προερχόμενα από τις ιδιωτικές συλλογές του Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνα και του γιαννιώτη αργυροχόου Κωνσταντίνου Ιωαννίδη, ενώ πρόσφατα εμπλουτίστηκε με σειρά κοσμημάτων και αντικειμένων, δωρεά της κ. Τ. Βέλλη-Δογορίτη. Το μουσείο διαθέτει εργαστήριο συντήρησης κεραμεικής, τοιχογραφίας, ψηφιδωτού και λίθου καθώς και αποθηκευτικό χώρο στο υπόγειο υποδοχής των ανασκαφικών ευρημάτων. Επίσης διαθέτει χώρους περιοδικών εκθέσεων και άλλων δραστηριοτήτων και πωλητήριο. Στόχος του Βυζαντινού Μουσείου Ιωαννίνων είναι η συγκέντρωση, προστασία, μελέτη και προβολή έργων τέχνης και αντικειμένων που καλύπτουν την περίοδο από τον 4ο έως τον 19ο αιώνα. Επίσης να αποτελέσει την καρδιά ενός πολιτιστικού χώρου, να παρακολουθήσει τη δυναμική του χώρου της ακρόπολης αλλά προπάντων να γνωστοποιήσει στο ευρύτερο κοινό την ιστορία της Ηπείρου όπως αυτή αποτυπώνεται στα ευρήματα των ανασκαφών. Παράλληλα να αναδείξει την τέχνη της αγιογραφίας και να αποτελέσει πόλο έλξης με τη διοργάνωση θεατρικών εκδηλώσεων, εκθέσεων, διαλέξεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Με αυτόν τον τρόπο το κοινό θα έρθει κοντά με την ιστορία του τόπου του. ( Ζωγάκη Αθηνά, αρχαιολόγος).

Το Μουσείο Αργυροτεχνίας

Το Μουσείο Αργυροτεχνίας βρίσκεται στο κάστρο των Ιωαννίνων, και συγκεκριμένα στο δυτικό προμαχώνα της νοτιανατολικής ακρόπολης (Ιτς Καλέ). Καταλαμβάνει τα δύο επίπεδα του προμαχώνα καθώς και το κτίσμα των παλαιών μαγειριών που εφάπτεται σε αυτόν. Σκοπός του είναι η διάσωση της γνώσης για την ηπειρώτικη αργυροτεχνία και η διάχυση της πληροφορίας γύρω από την τεχνολογία της στο ευρύ κοινό. Επίσης, η σύνδεση αυτής της τεχνολογίας με τα κοινωνικά δεδομένα της εποχής γύρω από τα οποία αυτή αναπτύχθηκε και άκμασε. Πρόκειται για μουσείο θεματικό, αφού πραγματεύεται την τεχνολογία της αργυροχοΐας κατά την προβιομηχανική περίοδο, αλλά ταυτόχρονα και μουσείο περιφερειακό, αφού εστιάζει κυρίως στην ιστορία της αργυροχοΐας στην περιοχή της Ηπείρου. Χρονικά, η έκθεση αναφέρεται κατά βάση στη μεταβυζαντινή περίοδο, από τον 15ο αιώνα και έπειτα, χωρίς ωστόσο να λείπουν και αναφορές στο απώτερο παρελθόν, καθώς η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για την παραγωγή των ασημικών ανάγεται συχνά σε πολύ παλαιότερες περιόδους. Οι εκθεσιακοί χώροι αναπτύσσονται στα δύο επίπεδα του προμαχώνα. Στο πρώτο επίπεδο αναπτύσσεται το βασικό μέρος της έκθεσης, που αναφέρεται στην ιστορία και την τεχνολογία της αργυροτεχνίας στην Ήπειρο. Ο επισκέπτης, μέσα από ποικίλα εποπτικά μέσα (κείμενα, εποπτικό υλικό, ταινίες τεκμηρίωσης, πολυμεσικές εφαρμογές) ανακαλύπτει παραδοσιακές τεχνικές μορφοποίησης και διακόσμησης αργυρών αντικειμένων, μαθαίνοντας για τα στάδια της κάθε τεχνικής έως τη δημιουργία του τελικού προϊόντος. Στο δεύτερο επίπεδο παρουσιάζεται η συλλογή έργων ηπειρώτικης αργυροχρυσοχοΐας από το 18ο έως τον 20ό αιώνα. Κομψοτεχνήματα με περίτεχνες λεπτομέρειες, όπως κοσμήματα, όπλα και πολεμική εξάρτυση, ασημικά του σπιτιού και προσωπικά είδη είναι μερικά από τα αντικείμενα της συλλογής. Αναφορές υπάρχουν και στη σύγχρονη αργυροτεχνία με δείγματα από τη δουλειά αργυροχόων που δραστηριοποιούνται σήμερα στην ευρύτερη περιοχή συνεχίζοντας μια παράδοση αιώνων. Στο χώρο του μουσείου είναι εγκατεστημένα διαδραστικά ψηφιακά παιχνίδια, ενώ παράλληλα εκπονούνται εκπαιδευτικά προγράμματα. Στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων φιλοξενούνται περιοδικές εκθέσεις, οργανώνονται εκδηλώσεις, και αναπτύσσονται δράσεις πολιτισμού.

Σουφαρί Σεράι

Σημαντικό κτίριο της Ύστερης Τουρκοκρατίας, το Σουφαρί στέγαζε, κατά μία άποψη, τη «σχολή» ιππικού του Αλή πασά. Πρόκειται για ένα επιβλητικό λιθόκτιστο κτίριο, με καμαροσκέπαστο ισόγειο. Σήμερα, μετά την αναστήλωσή του από το Υπουργείο Παιδείας, στεγάζει τα Γενικά Ιστορικά Αρχεία των Ιωαννίνων.

Η Οθωμανική Βιβλιοθήκη

Το κτήριο της οθωμανικής βιβλιοθήκης Βρίσκεται στους πρόποδες της βορειοανατολικής ακρόπολης και πιθανότατα συνδεόταν με τη λειτουργία του μεντρεσέ που είναι κτισμένος κοντά στο τζαμί του Ασλάν πασά. Αποτελείται από μία θολοσκεπή μεγάλη αίθουσα και δύο μικρότερες εκατέρωθεν. Στην όψη της φέρει κιονοστήρικτο προστώο στο οποίο οδηγεί λίθινη κλίμακα. Η βιβλιοθήκη βρισκόταν σε κακή κατάσταση διατήρησης και ήταν από τα πρώτα κτίρια στο Κάστρο που αναστηλώθηκαν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Πρόκειται για ένα μονώροφο, κομψό, λιθόκτιστο οικοδόμημα, άψογα προσαρμοσμένο στην κατωφέρεια του εδάφους, το οποίο περιείχε σπουδαία οθωμανικά και ελληνικά έγγραφα, θρησκευτικά βιβλία, έντυπα και χειρόγραφα, αλλά και τη μεγίστης σημασίας αλληλογραφία του Σέχη των Ιωαννίνων με τον Σουλτάνο. Αποτελεί ένα σπάνιο είδος κτηρίου και ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα παραδείγματα. Σήμερα έχει αποκατασταθεί συνολικά. Ωστόσο και ο χώρος μπροστά από την οθωμανική βιβλιοθήκη μπορεί να χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερης αρχαιολογικής και ιστορικής αξίας, καθώς η ανασκαφική έρευνα έχει φέρει στο φως ευρήματα ήδη από την ελληνιστική εποχή, τη βυζαντινή έως και την ύστερη οθωμανική. Σε συνδυασμό μάλιστα με το παρακείμενο βυζαντινό λουτρό και το αντίστοιχο οθωμανικό, στον συγκεκριμένο χώρο αποτυπώνεται, αδιάκοπα, η μακραίωνη ανθρώπινη δραστηριότητα στη χερσόνησο του κάστρου. Φωτογραφικό υλικό από την έκθεση φωτογραφίας και αρχαιολογικής περιήγησης με τίτλο ‘‘Από τη λήθη …. στο φώς‘‘ που πραγματοποιήθηκε 1- 9 Φεβρουαρίου 2017, στον Πολιτιστικό Πολυχώρο Δ. Χατζή Ιωάννινα μέσα από τον φακό της Αλεξάνδρας Μπόμπολη, ερασιτέχνη φωτογράφου και τα κείμενα της Κωνσταντίνας Ζήδρου, αρχαιολόγου στις κρυμμένες λεπτομέρειες των μνημείων και των οικοδομημάτων του Κάστρου των Ιωαννίνων, όπου αποτυπώνεται, με τρόπο μοναδικό, η ιστορία της πόλεως.

Η Συναγωγή

Βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την κεντρική πύλη του κάστρου. Είναι γνωστή ως Καχάλ Καντόσς Γιασσάν ή Παλιό ή Μέσα Συναγώι. Πρόκειται για κτίριο μεγάλων διαστάσεων, μια υπόστυλη αίθουσα, με το Εχάλ, δηλαδή τη μαρμάρινη εσοχή στον ανατολικό τοίχο, όπου φυλάσσονται τα ιερά βιβλία της Τορά. Στο Εχάλ, μια κεντημένη κουρτίνα, το Παρόχετ, καλύπτει την ιερά κιβωτό. Η σημερινή μορφή της συναγωγής χρονολογείται στο 1829. Αναμφίβολα συναγωγή υπήρχε ήδη από τη Βυζαντινή εποχή, αφού η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων αναφέρεται και στο χρυσόβουλλο του αυτοκράτορα Ανδρονίκου Β΄ Παλαιολόγου