Το Νησί των Ιωαννίνων

Το Νησί των Ιωαννίνων είναι νησί και οικισμός, ο οποίος βρίσκεται στην λίμνη των Ιωαννίνων (Παμβώτιδα). Ο πληθυσμός του σύμφωνα με την Απογραφή του 2011 είναι 219 κάτοικοι, ενώ αποτελεί ένα από τα δύο κατοικημένα νησιά σε λίμνη στην Ελλάδα• το άλλο είναι ο Άγιος Αχίλλειος Πρεσπών. Σε αυτό το νησί δεν δόθηκε ποτέ όνομα, ενώ βρίσκεται στο βορειοδυτικό τμήμα της λίμνης, απέναντι από τον οικισμό Αμφιθέα. Έχει έκταση 200 στρέμματα και μέγιστο υψόμετρο 520 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας ή 59 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της λίμνης. Το μέγιστο μήκος του είναι 800 μέτρα και το πλάτος του 500 μέτρα. Η δυτική του πλευρά είναι βαλτώδης ενώ το υπόλοιπο τμήμα του είναι βραχώδες και δασωμένο στο μεγαλύτερο μέρος του.

Ο οικισμός

Ο οικισμός βρίσκεται στο βόρειο άκρο του νησιού και αποτελείται από 110 περίπου σπίτια. Είναι επίσημα ανακηρυγμένος παραδοσιακός οικισμός, καθώς μεταξύ άλλων είναι χτισμένος ακολουθώντας ευλαβικά την παραδοσιακή ηπειρώτικη αρχιτεκτονική με τις χαρακτηριστικές στέγες από σχιστόλιθο. Οι περισσότεροι κάτοικοι είναι ψαράδες και πριν από 100 περίπου χρόνια συγκρότησαν τον πρώτο αλιευτικό συνεταιρισμό στην Ελλάδα. Από το 1926 αποτέλεσε ξεχωριστή κοινότητα, ενώ σήμερα -σύμφωνα με το Πρόγραμμα «Καλλικράτης» (3852/2010 - 01/01/2011)- αποτελεί δημοτική ενότητα του Δήμου Ιωαννιτών[1]. Ο πληθυσμός του σύμφωνα με την πιο πρόσφατη επίσημη απογραφή, δηλαδή αυτήν του 2011, ανέρχεται σε 219 κάτοικους.

Ιστορικά στοιχεία Οι ιστορικές αναφορές για το νησί ξεκινούν τον 13ο αιώνα όταν ιδρύθηκαν τα πρώτα μοναστήρια. Το πρώτο μοναστήρι που ιδρύθηκε στο νησί ήταν η Μονή του Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπινών που ιδρύθηκε τον 13ο αιώνα και το καθολικό της κτίστηκε το 1292 όπως αναφέρεται σε επιγραφή στην είσοδο του ναού. Κτήτορας της μονής αναφέρεται ο Μιχαήλ Φιλανθρωπινός που είχε διατελέσει και μητροπολίτης Ιωαννίνων. Την ίδια περίπου περίοδο ιδρύθηκε και η Μονή Αγίου Νικολάου Ντίλιου (ή Στρατηγόπουλου) που ιδρύθηκε από την Βυζαντινή οικογένεια των Στρατηγόπουλων.[3] Τον 16ο αιώνα η μοναστική κοινότητα στο νησί άκμασε με αποτέλεσμα να ιδρυθούν άλλες δύο μονές. Η Μονή του Αγίου Νικολάου Μεθοδίου που μετονομάστηκε αργότερα σε Αγία Ελεούσα και η Μονή Προδρόμου, ενώ τον επόμενο αιώνα ιδρύθηκαν άλλες τρεις μονές Η Μονή του Αγίου Παντελεήμονα, η Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρα και η Μονή Προφήτη Ηλία χτισμένη στην κορυφή του νησιού. Ο οικισμός δημιουργήθηκε τον 17ο αιώνα και σύμφωνα με την παράδοση των κατοίκων που δεν είναι επιβεβαιωμένη σήμερα, οι πρώτοι κάτοικοι προέρχονταν από την Μάνη.[4] Την εποχή του Αλή Πασά το νησί παρήκμασε λόγω της μεγάλης φορολογίας που επιβλήθηκε. Την περίοδο αυτή τα μοναστήρια σχεδόν εγκαταλείφτηκαν. Το 1820 ο Αλή ήρθε σε ρήξη με τον Σουλτάνο Μαχμούτ Β΄ με αποτέλεσμα να σταλεί εναντίον του ο Χουρσίτ Μεχμέτ Πασάς που πολιόρκησε τα Ιωάννινα. Ο Αλή είχε τοποθετήσει στο νησί, φρουρά χιλίων Αλβανών με αποτέλεσμα αυτό να βομβαρδιστεί από τον Χουρσίτ και να υποστεί μεγάλες καταστροφές. Τον Ιανουάριο του 1822 ο Αλή και ενώ πλέον είχε νικηθεί, κατέφυγε στο νησί, στο μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα όπου δολοφονήθηκε στις 17 ή 25 Ιανουαρίου. Το 1872 λειτούργησε στην Μονή Ελεούσας (πρώην Μονή του Αγίου Νικολάου Μεθοδίου) ιερατική σχολή που έκλεισε το 1922.[3] Το νησί αποτέλεσε ξεχωριστή κοινότητα το 1926. Σήμερα το νησί στηρίζεται κυρίως στην τουριστική ανάπτυξη. Συνδέεται με τα Ιωάννινα με συχνά δρομολόγια πλοιαρίων που μεταφέρουν πολυάριθμους επισκέπτες. Κυριότερα αξιοθέατα του νησιού είναι οι ανακαινισμένες μονές και το μουσείο Αλή Πασά που στεγάζεται στη μονή Αγίου Παντελεήμονα.

Παραπομπές 1. Διοικητικές μεταβολές ΟΤΑ[νεκρός σύνδεσμος]. 2. Επίτομο γεωγραφικό λεξικό, Σταματελάτου, Εκδ. Ερμής. 3. «Ἱερὰ Μονὴ Ἐλεούσας Νήσου Ἰωαννίνων». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 8 Δεκεμβρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 29 Οκτωβρίου 2022. 4. «Το νησάκι των Ιωαννίνων: Σαν παραμύθι χωρίς όνομα». 17 Σεπτεμβρίου 2014 Σχετική βιβλιογραφία • Σωτ. Ι. Δάκαρη, Το Νησί των Ιωαννίνων - Ιστορία, Μνημεία, Μουσείο, Εκδόσεις Δήμου Ιωαννιτών. Πηγή https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%B7%CF%83%CE%AF_%CE%99%CF%89%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%AF%CE%BD%CF%89%CE%BD

Το νησί της Κυρά- Φροσύνης

Όλοι γνωρίζουμε τη λίμνη των Ιωαννίνων, ξέρατε όμως ότι το νησί που βρίσκεται μέσα στη λίμνη είναι το μοναδικό κατοικημένο νησί σε λίμνη στην Ευρώπη; Το νησί των Ιωαννίνων είναι ένα πανέμορφο καταπράσινο νησάκι που βρίσκεται μέσα στη λίμνη Παμβώτιδα. Στο νησάκι κατοικούν περίπου 100 οικογένειες. Έχει μήκος 1000 μέτρα, πλάτος 480 μέτρα, και βρίσκεται 59 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της λίμνης. Μπορεί κανείς να το επισκεφθεί καθημερινά καθώς εκτελούνται δρομολόγια με καραβάκια κάθε μισή ώρα μέχρι και τα μεσάνυχτα. Άρρηκτα συνδεδεμένο με τη λίμνη Παμβώτιδα και τα Γιάννενα, έμεινε ένα νησί δίχως όνομα – το μικροσκοπικό «Νησί της Λίμνης» ή «Νησάκι των Ιωαννίνων». Ένας πευκόφυτος βράχος, που η έκτασή του δεν ξεπερνά τα 200 στρέμματα, με έναν παραδοσιακό ηπειρώτικο οικισμό, καμωμένο από πέτρα. Στη λιλιπούτεια ενδοχώρα και στις ακτές του, χτισμένα το ένα δίπλα στο άλλο σχεδόν, επτά βυζαντινά και μεταβυζαντινά μοναστήρια σχηματίζουν μια μοναστική πολιτεία αιώνων, που είναι και η τρίτη μεγαλύτερη στην Ελλάδα, μετά το Άγιον Όρος και τα Μετέωρα. Το νησί είναι συνδεδεμένο με τη ζωή και το θάνατο του Αλή Πασά. Ο οικισμός του νησιού είναι και επίσημα ανακηρυγμένος παραδοσιακός οικισμός καθώς είναι χτισμένος ακολουθώντας την παραδοσιακή ηπειρώτικη αρχιτεκτονική με τις χαρακτηριστικές στέγες από σχιστόλιθο. Δύο ώρες περιήγησης είναι αρκετές για να τον ανακαλύψετε, να δείτε τα παραδοσιακά σπίτια των κατοίκων με τους όμορφους κήπους, τα στενά πλακόστρωτα σοκάκια και τα καταστήματα με εκθέματα της γιαννιώτικης παραδοσιακής τέχνης. Η Κυρα- Φροσύνη όπως έγινε γνωστή η Ευφροσύνη Βασιλείου (1773 – 11 Ιανουαρίου 1801) συνδέθηκε με την ιστορία του Αλή Πασά των Ιωαννίνων και το τραγικό τέλος της στις 11 Ιανουαρίου του 1801 τραγουδήθηκε σε δημοτικά τραγούδια αλλά έγινε και όπερα, μυθιστόρημα και ταινία. Υπήρξε μητέρα δύο παιδιών και σύζυγος του εμπόρου και προκρίτου των Ιωαννίνων Δημητρίου Βασιλείου -επίσης ανιψιά του μητροπολίτη Λάρισας και μετέπειτα Ιωαννίνων Γαβριήλ Γκάγκα. Ο Αλή Πασάς αποφάσισε να την εκτελέσει μαζί με άλλες 17 συντοπίτισσές της δια πνιγμού στη λίμνη των Ιωαννίνων, με την επίσημη αιτιολογία ότι ζούσαν ανήθικα, κάτι για το οποίο έχουν εκφραστεί αμφιβολίες και η Ευφροσύνη Βασιλείου έφτασε να θεωρείται έως και θύμα πολιτικών διώξεων. Τα πραγματικά περιστατικά σε γενικές γραμμές έχουν χαθεί ή παραμορφωθεί από συναισθηματικούς, οικονομικούς, ακόμα και εθνικούς παράγοντες τόσο της εποχής εκείνης, όσο και των επόμενων δεκαετιών που μεταμόρφωσαν την Ελλάδα και τον τρόπο που η κοινωνία της αντιμετώπιζε παρόμοια γεγονότα. Το Νησί έχει σημαντικά θρησκευτικά μνημεία, λιθόστρωτα σοκάκια, όμορφα ασβεστωμένα σπίτια με λουλούδια στις αυλές τους, ταβέρνες και καταστήματα με είδη λαϊκής τέχνης. Το Νησί των Ιωαννίνων φημίζεται για την εκλεκτή κουζίνα του. Τηγανητά βατράχια, χέλια, πέστροφες και κυπρίνοι προσελκύουν όσους λαχταρούν ξεχωριστές γεύσεις και γαστριμαργικές απολαύσεις. Πηγή https://www.kingpyrroshotel.gr/%CE%B3%CE%BD%CF%89%CF%81%CE%AF%CF%83%CF%84%CE%B5-%CF%84%CE%BF-%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BA%CF%85%CF%81%CE%B1-%CF%86%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%8D%CE%BD%CE%B7%CF%82/

Μονή Φιλανθρωπηνών:

Tο ιστορικό μοναστήρι στο νησί της λίμνης των Ιωαννίνων Ένα μοναστήρι με σπάνιες τοιχογραφίες είναι ο κρυμμένος θησαυρός στο νησάκι των Ιωαννίνων(Γιάννης Κουτρούδης, Δεκέμβριος 2024. Παίρνοντας το καραβάκι από τον Μώλο προς το νησάκι της λίμνης, σκέφτεται κανείς τις διάφορες ιστορίες γύρω από τον αλλιώτικο αυτό τόπο. Από τον πνιγμό της Κυρά Φροσύνης μέχρι τον αποκεφαλισμό του Αλή Πασά, το νησί των Ιωαννίνων συνδέθηκε με διάφορα πρόσωπα και γεγονότα που άφησαν ανεξίτηλο το σημάδι τους στον χρόνο. Ένα από αυτά τα σημάδια είναι και το μικρό – σήμερα – μοναστήρι του Αγίου Νικολάου των Φιλανθρωπηνών στο νοτιοδυτικό τμήμα της βραχώδους νησίδας. Αν και δεν είναι συνεχώς επισκέψιμο, το μικρό μοναστήρι που εκ πρώτης όψεως δεν φαίνεται να τραβά το ενδιαφέρον του επισκέπτη, είναι ένα από τα κρυμμένα στολίδια των Ιωαννίνων. Φτάνοντας στο νησάκι μετά από την γραφική βαρκάδα στα ήρεμα νερά της λίμνης και προσπερνώντας τα μικρά σοκάκια στον μώλο του νησιού, ακολουθείτε τις πινακίδες και κατευθύνεστε νοτιοδυτικά στην Μονή Φιλανθρωπηνών. Φτάνοντας στο μοναστήρι, το ήρεμο τοπίο μέσα στην ομιχλώδη ατμόσφαιρα της λίμνης σας αφήνει μία διαφορετική αίσθηση γαλήνης και μυστηρίου. Το ακατοίκητο σήμερα μοναστήρι εκ πρώτης όψεως θυμίζει ένα τυπικό μοναστήρι της Ηπείρου με δουλεμένες πέτρες και μία λιθόκτιστη στέγη να συνθέτουν το εξωτερικό του ομολογουμένως, όχι και τόσο, επιβλητικού κτιρίου. Διασχίζοντας την πέτρινη μικρή στοά που οδηγεί στο εσωτερικό του μοναστηριού, ο επισκέπτης μαγεύεται από τις μοναδικές τοιχογραφίες του 16ου αιώνα, που είναι έργα της σχολής των Καπεσοβιτών ζωγράφων. Οι τοιχογραφίες με τα σκούρα χρώματα και τις έντονες μορφές αποτυπώνουν θέματα όπως η Δευτέρα Παρουσία, η Κόλαση και σκηνές από την Παλαιά Διαθήκη, καλύπτοντας κάθε επιφάνεια του ναού. Αν και οι περισσότεροι αναμένουν να δουν συνηθισμένες τοιχογραφίες με κλασικά εκκλησιαστικά θέματα, εδώ τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά. Εδώ μην περιμένετε να δείτε καινότυπες τοιχογραφίες από την ζωή ενός αγίου. Κόλαση, Δευτέρα Παρουσία, ψυχές να καίγονται μέσα σε κατακόκκινες φλόγες και άγιοι με αστραφτερά σπαθιά στα χέρια είναι οι σκηνές που γεμίζουν τους τετραγωνισμένους τοίχους. Σε άλλα σημεία του μοναστηριού, μπορείτε να δείτε αγιοποιημένους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, ενώ πάρα πολλά είναι και τα θέματα που σχετίζονται με την Παλαιά Διαθήκη και την Αποκάλυψη. Η ιστορία του μοναστηριού χάνεται στα βάθη των αιώνων και συνδέεται με την αινιγματική βυζαντινή οικογένεια των Φιλανθρωπηνών -εξ ου και το όνομα- από την Κωνσταντινούπολη. Οι πηγές λένε ότι η επιρροή της αριστοκρατικής οικογένειας ήταν τόσο μεγάλη που είχε φτάσει στο σημείο να ελέγχει τον βυζαντινό στρατό και την Εκκλησία πολύ εύκολα χωρίς να λογοδοτεί σε κανέναν και για κανέναν λόγο. Κάποια στιγμή, λίγο πριν την Άλωση της Πόλης, η επιφανής οικογένεια άρχισε να εγκαταλείπει την Κωνσταντινούπολη και να διασκορπίζεται σε διάφορες περιοχές. Ορισμένα μέλη της οικογένειας έγιναν καίσαρες στην Θεσσαλία, ενώ άλλοι έγιναν δούκες της Λήμνου και της Λέσβου. Ο Μιχαήλ Φιλανθρωπηνός, ως ένα από τα επιφανέστερα μέλη της οικογένειας, αποσύρθηκε στα Ιωάννινα και ανακαίνισε ένα παλαιότερο μικρό ησυχαστήριο στο νησί της λίμνης ζώντας εκεί απομονωμένος μέχρι το τέλος της ζωής του. Ίσως, η μυστικοπάθεια αυτής της οικογένειας να εξηγεί τα τόσο άγρια και επιβλητικά θέματα που διακοσμούν τον χώρο. Μάλιστα, πάνω από μία είσοδο του καθολικού της μονής υπάρχει μία τοιχογραφία που απεικονίζει τα μέλη της οικογένειας που είχαν αποσυρθεί τότε στο μοναστήρι, ενώ αν παρατηρήσετε σε βάθος, θα δείτε και τις ημερομηνίες θανάτου των Φιλανθρωπηνών που ζούσαν στην μονή. Ανά τους αιώνες, η μονή πέρασε από σαράντα κύματα, ενώ δεκάδες ανώνυμοι και μη καλλιτέχνες έβαζαν την υπογραφή τους στις τοιχογραφίες δίνοντας μας εξαιρετικά δείγματα τέχνης που όμοιά τους δεν υπάρχουν αλλού. Περπατώντας στους διαδρόμους του μικρού μοναστηριού, αισθάνεστε αμέσως την αύρα της περίεργης αυτής οικογένειας. Ο υγρός αέρας και η κατανυκτική ατμόσφαιρα δημιουργούν ένα επιβλητικό σκηνικό που σε συνδυασμό με την μυστηριακή ατμόσφαιρα της λίμνης διεγείρουν την σκέψη κάθε επισκέπτη. Αν και η σημερινή μορφή του μοναστηριού δεν έχει καμία σχέση με αυτό που δημιούργησαν οι Φιλανθρωπηνοί αιώνες πριν, η πρωτότυπη διακόσμηση δίνει μία μικρή γεύση για την περασμένη αίγλη του χώρου. Άλλωστε, μην ξεχνάτε ότι πάνω στην νησίδα της λίμνης ιδρύθηκαν τουλάχιστον 7 μοναστήρια, μερικά από τα οποία λειτουργούσαν μέχρι το 1922. Αν και σήμερα, τα μοναστήρια του νησιού δεν λειτουργούν επίσημα, παρά μόνο ορισμένες φορές τον χρόνο, εξακολουθούν να προσκαλούν κάθε περιηγητή να τα εξερευνήσει και να μάθει τα μυστικά του αινιγματικού αυτού τόπου. Πηγή¨https://www.travel.gr/experiences/travel/moni-filanthropinon-to-ainigmatiko-mon/

Mουσείο του Αλή Πασά και Eπαναστατικής περιόδου (Μουσείο Φ. Ραπακούση)

Στη Νήσο Ιωαννίνων, στο φιλόξενο χώρο της Μονής Αγ. Παντελεήμονος τον οποίο ο Αλή Πασάς είχε μετατρέψει σε εξοχική κατοικία, πρωτολειτούργησε το 1958 το Μουσείο Προεπαναστατικής Περιόδου χάρη στην πρωτοβουλία φωτισμένων Γιαννιωτών. Στον ίδιο χώρο στεγάζεται από τον Μάιο του 2012 το Μουσείο του Αλή Πασά και Επαναστατικής Περιόδου που περιλαμβάνει τη σπουδαία συλλογή του Φώτη Ραπακούση. Στο κυρίως κτίριο εκτίθενται αντικείμενα που έχουν άμεση η έμμεση σχέση με τον Αλή Πασά κατά την περίοδο δράσης του (1788-1822) και στο δεύτερο κτίριο κειμήλια της επαναστατικής περιόδου των Ελλήνων για την αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού (19ος αιώνας) Σε προσθήκες είναι τοποθετημένα μοναδικά ιστορικά κειμήλια, όπως το χρυσό καριοφίλι του Αλή Πασά (1804), το ασημένιο ξιφίδιο του Εθνικού Ευεργέτη Απόστολου Αρσάκη (1813), η αυθεντική στολή της Κυρά Βασιλικής (συζύγου του Αλή Πασά), το περίφημο μακρύ τσιμπούκι του Αλή Πασά, οι κουρτίνες με κεντημένη τη μονογραφή του Σουλτάνου Μαχμούτ Β (1808-1836) και άλλα πολλά. Τον πανέμορφο περιβάλλοντα χώρο του μουσείου φυλάσσει ως ακοίμητος φρουρός ο επιβλητικός πλάτανος των 700 ετών. Στον ίδιο χώρο βρίσκονται τα σπήλαια που φιλοξένησαν αγιασμένες μορφές, όπως ο ασκητής όσιος Σάββας (15 αι) οι αυταδελφοί άγιοι Θεοφάνης και Νεκτάριος οι Αψαράδες, κτήτορες της Μονής Βαρλαάμ των Μετεώρων (15ος -α΄μισό 16ου αιώνα) και πολλοί άλλοι. Στα σπήλαια αυτά βρήκαν καταφύγιο για να σωθούν από τους βομβαρδισμούς της Ιταλικής αεροπορίας οι κάτοικοι της Νήσου το Νοέμβριο του 1940.

Πηγή https://museumfinder.gr/listing/mouseio-tou-ali-pasa-kai-epanastatikis-periodou/

Παλαιά και σύγχρονα κτίσματα της Καστροπολιτείας

Τζαμιά, τουρμπέδες, μαυσωλεία, μεντρεσέδες. Οχυρώσεις, βυζαντινοί πύργοι, οθωμανικά χαμάμ και μαγειρεία. Λαμπρές μητροπόλεις και στρατώνες. Μουσεία και ο Ναός των Ταξιαρχών( https://www.travel.gr/experiences/kastropoliteia-ton-ioanninon-ena-ayt/) v=fnbW8VxfesI

Η Καστροπολιτεία των Ιωαννίνων είναι ένα αυτόνομο μαγευτικό σύμπαν για να σεργιανίσει κανείς στην ιστορία, στην ομορφιά και στην αρχιτεκτονική μιας πόλης, που ακροβατεί ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή και γράφει τη δική της μοναδική ιστορία. Ένα τμήμα της Καστροπολιτείας κατοικείται αδιάλειπτα εδώ και αιώνες. Ζωντανό, με έντονο παλμό, φιλοξενεί ακόμη και σήμερα εκατοντάδες οικογένειες και δεκάδες ακμάζουσες επιχειρήσεις.

Εκτός από το κατοικημένο τμήμα της, δύο σημεία, πραγματικά αρχαιολογικά πάρκα, περιμένουν τον επισκέπτη να τα ανακαλύψει. Μέσα στον εξωτερικό οχυρωματικό περίβολο της καστροπολιτείας, τα δύο φυσικά υψώματα διαμορφώθηκαν ήδη από την Βυζαντινή εποχή ως Ακροπόλεις. Η νοτιοανατολική Ακρόπολη είναι γνωστή ως Ιτς Καλέ και η βορειοανατολική ως Ακρόπολη του Ασλάν Πασά. Στην πρώτη βρίσκεται το Φετιχέ Τζαμί και στη δεύτερη το Τζαμί του Ασλάν Πασά.

Ένα ανηφορικό πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί στην Ακρόπολη του Ιτς Καλέ. Περνώντας την επιβλητική πέτρινη είσοδο, είναι σαν να ξεκινάει ένα πραγματικό ταξίδι στο χρόνο. Οι ιστορικές πηγές μαρτυρούν ότι εδώ, κατά την Βυζαντινή περίοδο, ήταν χρισμένα τα σπίτια των αρχόντων της πόλης, με το Μητροπολιτικό Ναό των Ταξιαρχών και τον Ναό του Παντοκράτορα. Την περίοδο του Αλή Πασά, εποχή μεγάλης οικονομικής δύναμης και δόξας της πόλης, εδώ βρίσκονταν το Σεράι του Αλή Πασά και πολλά στρατιωτικά κτήρια για τους αξιωματούχους του.

Το Βυζαντινό Μουσείο

Το Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων βρίσκεται εντός του Αρχαιολογικού Χώρου στο ανατολικό άνδηρο της νοτιοανατολικής ακρόπολης (Ιτς Καλέ) του Κάστρου. Στεγάζεται στο ισόγειο του «Βασιλικού Περιπτέρου», κτηρίου, νεοπαραδοσιακής μορφολογίας, το οποίο κατασκευάστηκε από τον ελληνικό στρατό το 1958 σε σχέδια του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Μπαλτατζή. Τη θέση αυτή καταλάμβανε παλαιότερα στρατιωτικό νοσοκομείο, οικοδομημένο με τη σειρά του επί των ερειπίων του σεραγιού του Αλή πασά, το οποίο καταστράφηκε από πυρκαγιά το 1870. Το 1978 η 8η Μεραρχία το παραχώρησε στο Υπουργείο Πολιτισμού και από το 1995 φιλοξενεί στο ισόγειό του το Βυζαντινό Μουσείο Ιωαννίνων. Στο υπόγειο του κτηρίου χωροθετούνται αποθήκες αρχαιολογικών ευρημάτων και στον όροφο στεγάζονται τα γραφεία και η βιβλιοθήκη του Βυζαντινού Τμήματος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων. Το μουσείο διαθέτει ευρύ χώρο υποδοχής, στον οποίο κύρια θέση καταλαμβάνει αποτοιχισμένη τοιχογραφία του όψιμου 19ος αιώνα από οικία των Ιωαννίνων με θέμα τη νίκη του Μεγάλου Κωνσταντίνου επί του Μαξεντίου στη Μουλβία Γέφυρα, έργο αποδοσμένο στον Καλαρρυτινό ζωγράφο Αλέξανδρο Δαμίρη. Ο εκθεσιακός χώρος αναπτύσσεται σε επτά αίθουσες στις οποίες με χρονολογική διάταξη εκτίθενται αρχαιότητες από όλη την Ήπειρο, ενδεικτικές της τέχνης και της ιστορίας της περιοχής από τον 4ο μέχρι τον 19ο αιώνα. Η αίθουσα των παλαιοχριστιανικών χρόνων περιλαμβάνει αρχιτεκτονικά γλυπτά, κεραμική, νομίσματα και μικροαντικείμενα (ιατρικά εργαλεία, σταθμία) που προέρχονται από την Καστρίτσα Ιωαννίνων, τη Φωτική, τη Γλυκή, το Λαδοχώρι Ηγουμενίτσας και τη Νικόπολη, σημαντικές αρχαιολογικές θέσεις των πρώτων χριστιανικών αιώνων. ) Εφορεία Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων, https://efaioa.gr/?page_id=1543) Παράρτημα του μουσείου αποτελεί η Έκθεση Αργυροχοίας, τέχνης παραδοσιακής και με ξεχωριστή άνθηση στην Ήπειρο, η οποία φιλοξενείται στο λεγόμενο ''θησαυροφυλάκιο''. Εκτίθενται εκκλησιαστικά και κοσμικά έργα προερχόμενα από τις ιδιωτικές συλλογές του Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνα και του γιαννιώτη αργυροχόου Κωνσταντίνου Ιωαννίδη, ενώ πρόσφατα εμπλουτίστηκε με σειρά κοσμημάτων και αντικειμένων, δωρεά της κ. Τ. Βέλλη-Δογορίτη. Το μουσείο διαθέτει εργαστήριο συντήρησης κεραμεικής, τοιχογραφίας, ψηφιδωτού και λίθου καθώς και αποθηκευτικό χώρο στο υπόγειο υποδοχής των ανασκαφικών ευρημάτων. Επίσης διαθέτει χώρους περιοδικών εκθέσεων και άλλων δραστηριοτήτων και πωλητήριο. Στόχος του Βυζαντινού Μουσείου Ιωαννίνων είναι η συγκέντρωση, προστασία, μελέτη και προβολή έργων τέχνης και αντικειμένων που καλύπτουν την περίοδο από τον 4ο έως τον 19ο αιώνα. Επίσης να αποτελέσει την καρδιά ενός πολιτιστικού χώρου, να παρακολουθήσει τη δυναμική του χώρου της ακρόπολης αλλά προπάντων να γνωστοποιήσει στο ευρύτερο κοινό την ιστορία της Ηπείρου όπως αυτή αποτυπώνεται στα ευρήματα των ανασκαφών. Παράλληλα να αναδείξει την τέχνη της αγιογραφίας και να αποτελέσει πόλο έλξης με τη διοργάνωση θεατρικών εκδηλώσεων, εκθέσεων, διαλέξεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Με αυτόν τον τρόπο το κοινό θα έρθει κοντά με την ιστορία του τόπου του. ( Ζωγάκη Αθηνά, αρχαιολόγος).

Το Μουσείο Αργυροτεχνίας

Το Μουσείο Αργυροτεχνίας βρίσκεται στο κάστρο των Ιωαννίνων, και συγκεκριμένα στο δυτικό προμαχώνα της νοτιανατολικής ακρόπολης (Ιτς Καλέ). Καταλαμβάνει τα δύο επίπεδα του προμαχώνα καθώς και το κτίσμα των παλαιών μαγειριών που εφάπτεται σε αυτόν. Σκοπός του είναι η διάσωση της γνώσης για την ηπειρώτικη αργυροτεχνία και η διάχυση της πληροφορίας γύρω από την τεχνολογία της στο ευρύ κοινό. Επίσης, η σύνδεση αυτής της τεχνολογίας με τα κοινωνικά δεδομένα της εποχής γύρω από τα οποία αυτή αναπτύχθηκε και άκμασε. Πρόκειται για μουσείο θεματικό, αφού πραγματεύεται την τεχνολογία της αργυροχοΐας κατά την προβιομηχανική περίοδο, αλλά ταυτόχρονα και μουσείο περιφερειακό, αφού εστιάζει κυρίως στην ιστορία της αργυροχοΐας στην περιοχή της Ηπείρου. Χρονικά, η έκθεση αναφέρεται κατά βάση στη μεταβυζαντινή περίοδο, από τον 15ο αιώνα και έπειτα, χωρίς ωστόσο να λείπουν και αναφορές στο απώτερο παρελθόν, καθώς η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για την παραγωγή των ασημικών ανάγεται συχνά σε πολύ παλαιότερες περιόδους. Οι εκθεσιακοί χώροι αναπτύσσονται στα δύο επίπεδα του προμαχώνα. Στο πρώτο επίπεδο αναπτύσσεται το βασικό μέρος της έκθεσης, που αναφέρεται στην ιστορία και την τεχνολογία της αργυροτεχνίας στην Ήπειρο. Ο επισκέπτης, μέσα από ποικίλα εποπτικά μέσα (κείμενα, εποπτικό υλικό, ταινίες τεκμηρίωσης, πολυμεσικές εφαρμογές) ανακαλύπτει παραδοσιακές τεχνικές μορφοποίησης και διακόσμησης αργυρών αντικειμένων, μαθαίνοντας για τα στάδια της κάθε τεχνικής έως τη δημιουργία του τελικού προϊόντος. Στο δεύτερο επίπεδο παρουσιάζεται η συλλογή έργων ηπειρώτικης αργυροχρυσοχοΐας από το 18ο έως τον 20ό αιώνα. Κομψοτεχνήματα με περίτεχνες λεπτομέρειες, όπως κοσμήματα, όπλα και πολεμική εξάρτυση, ασημικά του σπιτιού και προσωπικά είδη είναι μερικά από τα αντικείμενα της συλλογής. Αναφορές υπάρχουν και στη σύγχρονη αργυροτεχνία με δείγματα από τη δουλειά αργυροχόων που δραστηριοποιούνται σήμερα στην ευρύτερη περιοχή συνεχίζοντας μια παράδοση αιώνων. Στο χώρο του μουσείου είναι εγκατεστημένα διαδραστικά ψηφιακά παιχνίδια, ενώ παράλληλα εκπονούνται εκπαιδευτικά προγράμματα. Στην αίθουσα πολλαπλών χρήσεων φιλοξενούνται περιοδικές εκθέσεις, οργανώνονται εκδηλώσεις, και αναπτύσσονται δράσεις πολιτισμού.

Σουφαρί Σεράι

Σημαντικό κτίριο της Ύστερης Τουρκοκρατίας, το Σουφαρί στέγαζε, κατά μία άποψη, τη «σχολή» ιππικού του Αλή πασά. Πρόκειται για ένα επιβλητικό λιθόκτιστο κτίριο, με καμαροσκέπαστο ισόγειο. Σήμερα, μετά την αναστήλωσή του από το Υπουργείο Παιδείας, στεγάζει τα Γενικά Ιστορικά Αρχεία των Ιωαννίνων.

Η Οθωμανική Βιβλιοθήκη

Το κτήριο της οθωμανικής βιβλιοθήκης Βρίσκεται στους πρόποδες της βορειοανατολικής ακρόπολης και πιθανότατα συνδεόταν με τη λειτουργία του μεντρεσέ που είναι κτισμένος κοντά στο τζαμί του Ασλάν πασά. Αποτελείται από μία θολοσκεπή μεγάλη αίθουσα και δύο μικρότερες εκατέρωθεν. Στην όψη της φέρει κιονοστήρικτο προστώο στο οποίο οδηγεί λίθινη κλίμακα. Η βιβλιοθήκη βρισκόταν σε κακή κατάσταση διατήρησης και ήταν από τα πρώτα κτίρια στο Κάστρο που αναστηλώθηκαν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία. Πρόκειται για ένα μονώροφο, κομψό, λιθόκτιστο οικοδόμημα, άψογα προσαρμοσμένο στην κατωφέρεια του εδάφους, το οποίο περιείχε σπουδαία οθωμανικά και ελληνικά έγγραφα, θρησκευτικά βιβλία, έντυπα και χειρόγραφα, αλλά και τη μεγίστης σημασίας αλληλογραφία του Σέχη των Ιωαννίνων με τον Σουλτάνο. Αποτελεί ένα σπάνιο είδος κτηρίου και ένα από τα ελάχιστα σωζόμενα παραδείγματα. Σήμερα έχει αποκατασταθεί συνολικά. Ωστόσο και ο χώρος μπροστά από την οθωμανική βιβλιοθήκη μπορεί να χαρακτηριστεί ως ιδιαίτερης αρχαιολογικής και ιστορικής αξίας, καθώς η ανασκαφική έρευνα έχει φέρει στο φως ευρήματα ήδη από την ελληνιστική εποχή, τη βυζαντινή έως και την ύστερη οθωμανική. Σε συνδυασμό μάλιστα με το παρακείμενο βυζαντινό λουτρό και το αντίστοιχο οθωμανικό, στον συγκεκριμένο χώρο αποτυπώνεται, αδιάκοπα, η μακραίωνη ανθρώπινη δραστηριότητα στη χερσόνησο του κάστρου. Φωτογραφικό υλικό από την έκθεση φωτογραφίας και αρχαιολογικής περιήγησης με τίτλο ‘‘Από τη λήθη …. στο φώς‘‘ που πραγματοποιήθηκε 1- 9 Φεβρουαρίου 2017, στον Πολιτιστικό Πολυχώρο Δ. Χατζή Ιωάννινα μέσα από τον φακό της Αλεξάνδρας Μπόμπολη, ερασιτέχνη φωτογράφου και τα κείμενα της Κωνσταντίνας Ζήδρου, αρχαιολόγου στις κρυμμένες λεπτομέρειες των μνημείων και των οικοδομημάτων του Κάστρου των Ιωαννίνων, όπου αποτυπώνεται, με τρόπο μοναδικό, η ιστορία της πόλεως.

Η Συναγωγή

Βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την κεντρική πύλη του κάστρου. Είναι γνωστή ως Καχάλ Καντόσς Γιασσάν ή Παλιό ή Μέσα Συναγώι. Πρόκειται για κτίριο μεγάλων διαστάσεων, μια υπόστυλη αίθουσα, με το Εχάλ, δηλαδή τη μαρμάρινη εσοχή στον ανατολικό τοίχο, όπου φυλάσσονται τα ιερά βιβλία της Τορά. Στο Εχάλ, μια κεντημένη κουρτίνα, το Παρόχετ, καλύπτει την ιερά κιβωτό. Η σημερινή μορφή της συναγωγής χρονολογείται στο 1829. Αναμφίβολα συναγωγή υπήρχε ήδη από τη Βυζαντινή εποχή, αφού η εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων αναφέρεται και στο χρυσόβουλλο του αυτοκράτορα Ανδρονίκου Β΄ Παλαιολόγου

Η Καστροπολιτεία των Ιωάννίνων

Το Κάστρο των Ιωαννίνων είναι κτισμένο στο νοτιοανατολικό άκρο της πόλης, στη μικρή βραχώδη χερσόνησο που εισχωρεί στη λίμνη Παμβώτιδα. Αποτελεί μέχρι σήμερα μια μοναδική καστροπολιτεία, σημείο αναφοράς της πόλης, αναπόσπαστα συνδεδεμένο με την πλούσια ιστορία της περιοχής. Αποτελεί το αρχαιότερο βυζαντινό κάστρο της ελληνικής επικράτειας, με αδιάκοπη ιστορία καθώς είναι ένα από τα ελάχιστα κάστρα στην Ελλάδα που εξακολουθεί να κατοικείται μέχρι σήμερα. Πήρε τη σημερινή του μορφή κατά την ύστερη οθωμανική περίοδο έχοντας ενσωματώσει μεγάλο μέρος της προγενέστερης βυζαντινής οχύρωσης.

Ιστορικά στοιχεία

Το Κάστρο των Ιωαννίνων είναι η οχυρωμένη παλιά πόλη των Ιωαννίνων στη βορειοδυτική Ελλάδα. Η σημερινή οχύρωση ανοικοδομήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τον Αλή Πασά στην ύστερη οθωμανική περίοδο, αλλά ενσωματώνει επίσης προϋπάρχουσες βυζαντινές κατασκευές. Τα Ιωάννινα αναφέρονται σε διάταγμα του 1020 από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Βασίλειο Β΄, αλλά σαφώς υπήρχε για αρκετούς αιώνες πριν. Παραδοσιακά, η ίδρυση και η πρώτη οχύρωση της πόλης τοποθετήθηκαν τον 6ο αιώνα, όταν ο ιστορικός Προκόπιος(Περί κτισμάτων, IV.1.39–42) καταγράφει την κατασκευή μιας νέας, «καλά οχυρωμένης» πόλης από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Ιουστινιανό Α΄ (βασ. 527–565) για τους κατοίκους της αρχαίας Εύροιας. Ωστόσο, αυτή η άποψη δεν υποστηρίζεται από σαφή αρχαιολογικά στοιχεία. Οι ανασκαφές των αρχών του 21ου αιώνα έφεραν επιπλέον στο φως οχυρώσεις που χρονολογούνται στην ελληνιστική περίοδο (4ος-3ος αιώνας π. Χ.), η χάραξη των οποίων ακολουθήθηκε σε μεγάλο βαθμό από μεταγενέστερη ανακατασκευή του φρουρίου στη βυζαντινή και την οθωμανική περίοδο. Η ταύτιση του χώρου με μία από τις αρχαίες πόλεις της Ηπείρου δεν ήταν ακόμη δυνατή. Ο Έλληνας αρχαιολόγος Κ. Τσουρές χρονολόγησε τα τείχη της βυζαντινής πόλης και τη βορειοανατολική ακρόπολη στον 10ο αιώνα, με προσθήκες στα τέλη του 11ου αιώνα, συμπεριλαμβανομένης της νοτιοανατολικής ακρόπολης, που αποδίδεται παραδοσιακά στη βραχύβια κατοχή της πόλης από τους Νορμανδούς υπό την ηγεσία του Βοημούνδου του Τάραντα. Ο Βοημούνδος υπήρξε μεγάλη μορφή εκείνης της εποχής. Ήταν γιος του περιβόητου Ροβέρτου Γυισκάρδου (Δούκα Καλαβρίας & Σικελίας) και πολύ αργότερα διακρίθηκε ως ο de facto αρχηγός της Α’ Σταυροφορίας. Έφτασε μάλιστα να γίνει Πρίγκιπας της Αντιόχειας. Οι Νορμανδοί είχαν ξεκινήσει επιδρομές στα Δυτικά Βαλκάνια το 1080 και αρχικά είχαν επιτυχίες. Στη συνέχεια όμως, ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Αλέξιος Α΄ Κομνηνός αντεπιτέθηκε και κατόρθωσε να τους απωθήσει. Ο Βοημούνδος για να διαφυλάξει τα μέχρι τότε κεκτημένα, οργανώθηκε αμυντικά. Στα Ιωάννινα έκανε ενίσχυση της οχύρωσης κατασκευάζοντας τάφρο και χτίζοντας μια δεύτερη ακρόπολη. Μέχρι σήμερα στο κάστρο σώζεται ο λεγόμενος «πύργος του Βοημούνδου», ο οποίος όμως ενδέχεται να είναι βυζαντινός και να προϋπήρχε της Νορμανδικής επιδρομής. Οι Νορμανδοί έχασαν σύντομα τα περισσότερα εδάφη που είχαν κατακτήσει σε εκείνη την εκστρατεία, όμως η περιοχή των Ιωαννίνων παρέμεινε υπό τον έλεγχό τους για 25 ακόμα χρόνια, μέχρι το 1108. Ίσως στην περίοδο αυτή θα μπορούσε να αναζητηθεί η απαρχή της οικονομικής άνθισης της πόλης κατά το Μεσαίωνα, που στηρίχτηκε στην ανάπτυξη εμπορικών σχέσεων με τη Δύση και τη Βενετία, κάτι που υπό κανονικές συνθήκες, για ένα απλό πολίδιον της ενδοχώρας, δεν ήταν καθόλου συνηθισμένο. Το 13ο αιώνα, με την εγκαθίδρυση του Δεσποτάτου της Ηπείρου, τα Ιωάννινα έγιναν το δεύτερο σημαντικότερο αστικό κέντρο της Ηπείρου, μετά την Άρτα. Ο ιδρυτής του Δεσποτάτου Μιχαήλ Α’ Κομνηνός Δούκας ανοικοδόμησε τμήματα των τειχών της πόλης και εγκατέστησε στο κάστρο μέλη αριστοκρατικών οικογενειών που είχαν φύγει από την Κωνσταντινούπολη μετά την άλωση από τους Φράγκους το 1204. Αυτό έδωσε στην πόλη μια νέα πληθυσμιακή, οικονομική και πνευματική ώθηση. Σε όλη την υστεροβυζαντινή περίοδο (13ος-15ος αιώνας), η πόλη των Ιωαννίνων γνώρισε ιδιαίτερη ανάπτυξη. Η οικονομική ευμάρεια δημιούργησε μια εύπορη και ισχυρή αστική τάξη που, όπως αποδείχτηκε σε πολλές περιπτώσεις, είχε τον πρώτο λόγο στις αποφάσεις για την πορεία της πόλης. Στις αρχές του 14ου αιώνα οι Γιαννιώτες κατάφεραν να αποδεσμευτούν από την ηγεμονία του Δεσποτάτου της Ηπείρου και την κηδεμονία της Άρτας και παρέδωσαν την πόλη τους στον Βυζαντινό αυτοκράτορα Ανδρόνικο Β’ Παλαιολόγο. Σε αντάλλαγμα, πήραν μια σειρά προνομίων που κατοχυρώνονται με δύο αυτοκρατορικά χρυσόβουλλα, του 1319 και του 1321. Τα προνόμια αυτά αφορούσαν όλους τους κατοίκους της πόλης, άρχοντες και «κοινόν», και βασικά είχαν να κάνουν με φορολογικές απαλλαγές, όπως το κομμέρκιον (φόρο εμπορίου), το μιτάτον (δικαίωμα του στρατού να αγοράζει φθηνά προϊόντα), την αποβίγλιση κλπ. Όμως δεν απέφυγαν την ευθύνη για την «επιμέλειαν και περιποίησιν και ανάκτισιν» του κάστρου τους. Η νέα κατάσταση δεν κράτησε πολύ γιατί με το θάνατο του Ανδρόνικου Γ’ ξέσπασε Βυζαντινός εμφύλιος και οι Σέρβος κράλης Στέφανος Δουσάν εκμεταλλευόμενος την ευκαιρία κατέλαβε πολλά Βυζαντινά εδάφη, μεταξύ των οποίων και τα Γιάννενα, το 1348. Πάντως και σε αυτήν την περίπτωση οι Γιαννώτες παρέδωσαν την πόλη μόνο αφού εξασφάλισαν προνόμια από τους Σέρβους. Δεσπότης Ηπείρου και Θεσσαλίας έγινε τότε ο Συμεών Ούρεσης, αδερφός του Στέφανου Δουσάν. Οι Σέρβοι παρέμειναν επικυρίαρχοι μέχρι το 1356 όταν την περιοχή ανακατέλαβε για λογαριασμό των Βυζαντινών ο Νικηφόρος Β’ Ορσίνι που είχε τα δικαιώματα του θρόνου του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Ήταν μια πολύ ταραγμένη εποχή. Εκτός από τα προβλήματα με εμφυλίους, δυναστικές έριδες, Σέρβους ηγεμονίσκους κλπ, η περιοχή αντιμετώπιζε σοβαρότατα προβλήματα και με Αλβανούς ληστές. Το 1359 ο Νικηφόρος Β’ σκοτώθηκε σε συμπλοκή με Αλβανούς επιδρομείς. Μετά απ’ αυτό, ο Συμεών Ούρεσης, που είχε καταφύγει στην Καστοριά, ανακατέλαβε την Ήπειρο και τη Θεσσαλία και αυτοαναγορεύθηκε Τσάρος Ηπείρου. Στην πραγματικότητα όμως δεν είχε τον πλήρη έλεγχο. Υπήρχε κενό εξουσίας και ο πληθυσμός ήταν απροστάτευτος. Το 1366 οι κάτοικοι των Ιωαννίνων και του Αγίου Δονάτου έστειλαν πρεσβεία στον Συμεών-Ούρεση με το αίτημα να ορίσει κάποιον ηγέτη ικανό να τους κυβερνήσει και να τους προστατέψει. Ο Συμεών ανέθεσε τη δουλειά στον άντρα της κόρης του, τον Θωμά Πρελούμπο. Έτσι, ο Θωμάς Β’ Πρελούμπος ή Πρελούμποβιτς ή Θωμάς Κομνηνός Πρελούμπος Παλαιολόγος έγινε Δεσπότης Ηπείρου από το 1366 έως το 1384. Υπήρξε μισητός λόγω της αυταρχικής του συμπεριφοράς. Στο «Χρονικό των Ιωαννίνων» περιγράφεται ως αδίστακτος και δεσποτικός τύραννος. Μεταξύ άλλων δήμευσε εκκλησιαστική και ιδιωτική περιουσία και την πρόσφερε σε Σέρβους. Αντιμετώπισε όμως μάλλον με επιτυχία το πρόβλημα με τους Αλβανούς. Το 1382 αναγνωρίστηκε ως Δεσπότης και από τον Βυζαντινό αυτοκράτορα Ιωάννη Ε’ Παλαιολόγο. Το 1384 σκοτώθηκε πέφτοντας θύμα συνωμοσίας στην οποία συμμετείχε και γυναίκα του Μαρία Νεμάνιτς. Ανεξάρτητα από την υστεροφημία του Πρελούμπου, κατά τη διάρκεια της ηγεμονίας του τα Γιάννενα έγιναν για πρώτη φορά η σπουδαιότερη πόλη της Ηπείρου (κυρίως επειδή στην Άρτα είχαν επικρατήσει Αλβανοί). Ο Πρελούμπος έκτισε ή επιδιόρθωσε αρκετά κάστρα στην Ήπειρο και έκανε σοβαρές επεμβάσεις και στο κάστρο των Ιωαννίνων. Σώζεται μέχρι σήμερα ο «πύργος του Θωμά». Η χήρα του Πρελούμπου, γνωστή και ως Μαρία Αγγελίνα Δούκαινα Παλαιολογίνα, έγινε «Βασίλισσα» και ήταν πολύ αγαπητή στους Γιαννιώτες. Το 1385 παντρεύτηκε τον Ιταλό ευγενή και τυχοδιώκτη Ησαύ Μπουοντελμόντι (Esau de' Buondelmonti), ο οποίος βρισκόταν στα Γιάννενα ως αιχμάλωτος πολέμου από το 1379. Ο ιστορικός Χαλκοκονδύλης υποστηρίζει ότι η χήρα και ο Ιταλός ήταν εραστές πριν δολοφονηθεί ο Πρελούμπος. Όπως και να ‘χει, ο Μπουοντελμόντι αποδείχθηκε καλός και δημοφιλής ηγεμόνας έχοντας και την επίσημη αναγνώριση του Βυζαντινού αυτοκράτορα. Το 1411 πέθανε από φυσικά αίτια. Επρόκειτο να τον διαδεχθεί ο γιος του Γεώργιος, αλλά οι προύχοντες των Ιωαννίνων παρέδωσαν την πόλη στον Κάρολο Α’ Τόκκο. Ο Κάρολος Α’ Τόκκο (1372-1429) ήταν κόμης παλατινός Κεφαλληνίας & Ζακύνθου και εκείνη την εποχή ήταν ο πιο ισχυρός Φράγκος ηγεμόνας στην Ελλάδα. Ο Ησαύ Μπουοντελμόντι ήταν αδερφός της μητέρας του. Οι Τόκκοι ήταν Γαλλικής καταγωγής ορμώμενοι εξ Ιταλίας και ουσιαστικά είχαν πλέον ελληνοποιηθεί. Ο Κάρολος Α’ Τόκκο πέθανε το 1429 και τον διαδέχθηκε ο ανιψιός και θετός του γιος Κάρολος Β’. Αυτή η διαδοχή προκάλεσε την αντίδραση των μη νόμιμων γιων του Καρόλου Α’, κυρίως του Μέμνονα Τόκκο (Memnone di Tocco). O Μέμνων ζήτησε τη βοήθεια του Τούρκου Σουλτάνου Μουράτ Β’, ο οποίος πολύ πρόθυμα έστειλε στρατό υπό τον Μέγα Βεζίρη Καρά Σινάν Πασά. Ο βεζίρης ήρθε σε συνεννόηση απευθείας με τους άρχοντες της πόλης, οι οποίοι αφού εξασφάλισαν προνόμια για τους κατοίκους, συμφώνησαν να του την παραδώσουν. Η συμφωνία, που έμεινε στην ιστορία ως ο «Ορισμός του Σινάν πασά» ήταν ομολογουμένως ευνοϊκή. Οι Οθωμανοί δεν είχαν δικαίωμα να χτίσουν στο κάστρο ούτε μασγίδι, δηλαδή μικρό τζαμί. Ο Κάρολος Τόκκο δεν ήταν σε θέση να αντιδράσει και υπέγραψε ταπεινωτική συνθήκη παράδοσης της πόλης με καταβολή ετήσιου φόρου υποτελείας 500 δουκάτων συν 500 δουκάτα δώρο σε κάθε νεοδιοριζόμενο πασά των Ιωαννίνων. Προσωρινά κατόρθωσε να κρατήσει τις υπόλοιπες κτήσεις του, και παρέμεινε για λίγο ακόμα Δεσπότης με έδρα την Άρτα. Έτσι στις 9 Οκτωβρίου 1430 η πόλη των Ιωαννίνων παραδόθηκε στους Οθωμανούς. Το επόμενο επεισόδιο σχετικά με την ιστορία του κάστρου σημειώθηκε το 1611. Τότε, ο Διονύσιος ο Φιλόσοφος (ή Σκυλόσοφος), πρώην Επίσκοπος Λάρισας, ηγήθηκε εξέγερσης στην περιοχή. Η εξέγερση καταπνίγηκε από το διοικητή της πόλης Ασλάν Πασά, που ήταν γενίτσαρος ελληνικής καταγωγής, ενώ ο Διονύσιος βρήκε μαρτυρικό θάνατο στο κάστρο των Ιωαννίνων. Η συνέπεια του ξεσηκωμού ήταν η κατάργηση των προνομίων. Ο ελληνικός πληθυσμός εκδιώχθηκε από το κάστρο και οι εκκλησίες γκρεμίστηκαν. Στη θέση του ναού του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου χτίστηκε το 1618 το Ασλάν Τζαμί. Το 1789, πασάς στα Γιάννενα έγινε ο Αλή πασάς ο Τεπελενλής. Μέχρι το θάνατο του το 1822, η πόλη των Ιωαννίνων γνώρισε την πιο ταραχώδη περίοδο της ιστορίας της αλλά και το απόγειο της ακμής της. Η μορφή του κάστρου των Ιωαννίνων είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα των εργασιών που έγιναν επί των ημερών του Αλή πασά που ολοκληρώθηκαν πριν το 1815. Μεταξύ των άλλων, ο Αλή πασάς έκτισε στο Ιτς Καλέ, στη θέση της ακρόπολης του Βοημούνδου, το μεγαλοπρεπές σεράι του. Το 1913 τα Ιωάννινα παραδίδονται στον Ελληνικό Στρατό. Το κάστρο, με επίκεντρο το Ιτς Καλέ, μετατρέπεται σε στρατόπεδο. Το 1978 ο χώρος του κάστρου πέρασε στη δικαιοδοσία του Υπουργείου Πολιτισμού.>

Πηγές - https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%AC%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF_%CE%99%CF%89%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%AF%CE%BD%CF%89%CE%BD -https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=ioannina

< Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία

Ο εξωτερικός περίβολος των τειχών έχει περίμετρο περί τα 2000 μέτρα και περικλείει μια έκταση 200 στρεμμάτων.Το κάστρο χωρίζεται σε τέσσερα τμήματα: τον εξωτερικό περίβολο, τη ΒΔ ακρόπολη, όπου δεσπόζει το Ασλάν Τζαμί, τη ΝΑ ακρόπολη με το περίφημο Ιτς Καλέ και, τέλος, την καθαυτό Καστροπολιτεία, την παλαιά, περίτειχη πόλη των Ιωαννίνων. Η έκταση μέσα στα τείχη του είναι 200 στρέμματα περίπου.

Η κάτοψη του κάστρου έχει σχήμα ακανόνιστου τραπεζίου. Κατά τη Βυζαντινή Περίοδο περιέβαλλε ολόκληρη την πόλη. Διατηρείται σε σχετικά καλή κατάσταση. Ο οχυρωματικός περίβολος έχει ύψος που κυμαίνεται σήμερα από τα 8,85 μ. έως και τα 13,69 μ. Μέσα στο κάστρο, σε δύο ελαφρά υπερυψωμένα σημεία, υπήρχαν δύο ακροπόλεις (εσωτερικά φρούρια): η βορειοανατολική ακρόπολη με το Ασλάν τζαμί και η νοτιοανατολική ακρόπολη ή Ιτς Καλέ με το Φετιχιέ τζαμί και τον πύργο του Βοημούνδου. Η εκτός των δύο ακροπόλεων επιφάνεια του κάστρου καλύπτεται από σπίτια της παλιάς πόλης. Είναι μια σύγχρονη συνοικία εντός των παλιών τειχών. Χρονολογείται στη Μεσοβυζαντινή περίοδο και στο περιμετρικό τείχος της διασώζει μέρος της οχύρωσης της ίδιας εποχής. Ταυτίζεται με τον Επάνω Γουλά των μεσαιωνικών πηγών και πιστεύεται ότι εδώ υπήρχαν τα παλάτια των κατά καιρούς ηγεμόνων της πόλης. Σήμερα το μεγαλύτερο μέρος της καταλαμβάνει το συγκρότημα του τζαμιού του Ασλάν πασά που κτίστηκε το 1618 και περιλαμβάνει τον μεγάλο μεντρεσέ. Το τζαμί αποτελεί εξαιρετικό δείγμα αρχιτεκτονικής του 17ου αι. με ανάγλυφη και γραπτή διακόσμηση της ίδιας εποχής, που εντοπίζεται κυρίως στον μεγάλο τρούλο. Φέρει στις τρεις πλευρές του μεγάλη στοά η οποία περιβάλλει μια μικρότερη, υπόστυλη, που ήταν η αρχική του. Το τζαμί αποτελούσε ένα μεγάλο κιουλιέ, δηλαδή θρησκευτικό συγκρότημα, που εξυπηρετούσε τόσο τις θρησκευτικές όσο και τις πνευματικές ανάγκες των μουσουλμάνων κατοίκων της πόλης, καθώς στο μεντρεσέ λειτουργούσε ιερατικό σχολείο. Σημαντική ήταν και η παράλληλη φιλανθρωπική δράση του συγκροτήματος. Το Ασλάν Τζαμί φιλοξενεί το Δημοτικό Εθνογραφικό Μουσείο Ιωαννίνων, τον μεσαιωνικό πύργο, το Μουσείο «Φώτη Ραπακούση» και τον Mεντρεσέ (ιεροδιδασκαλείο). Πολύ κοντά στο τζαμί υπάρχει ο τουρμπές, δηλαδή ο τάφος του Ασλάν πασά, ένα οκτάπλευρο θολοσκεπές μνημείο, οι τοίχοι του οποίου εσωτερικά κοσμούνται με ποικίλο φυτικό διάκοσμο.Κοντά στο τζαμί είναι ο τουρμπές, ο τάφος του Ασλάν πασά.

Πηγή¨https://www.visitgreece.gr/el/experiences/culture/archaeological-sites-and-monuments/the_castle_town_of_ioannina/ https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=ioannina -

<

Δημοτικό Μουσείο Ιωαννίνων Τζαμί Ασλάν Πασά

Το Τζαμί του Ασλάν Πασά υπήρξε ο πυρήνας ενός μεγάλου θρησκευτικού – εκπαιδευτικού συγκροτήματος, από το οποίο σήμερα σώζεται ο ομώνυμος Τουρμπές (Μαυσωλείο), ο Μενδρεσές (ιεροδιδασκαλείο) και τα Μαγειρεία (εστία). Το Δημοτικό Μουσείο φιλοξενεί τρεις συλλογές, αντιπροσωπευτικές των κατοίκων του κάστρου κατά τη διάρκεια της μακραίωνης ιστορίας του: χρισταιανική, εβραϊκή, μουσουλμανική. Τα αντικείμενα είναι δωρεές επιφανών οικογενειών, χρονολογούνται από τον 18ο–20ο αιώνα και είναι σκεύη με χρηστικό και διακοσμητικό χαρακτήρα από διάφορα μέταλλα ή και πορσελάνη. Επίσης μπορεί κανείς να δει όπλα και ενδυμασίες χαρακτηριστικές της περιόδου της Τουρκοκρατίας. Στα αντικείμενα της συλλογής του χριστιανικού στοιχείου περιλαμβάνονται και εκκλησιαστικά αργυρά σκεύη, άμφια και εκκλησιαστικά βιβλία από τη Συλλογή του Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος. Στην εβραϊκή συλλογή εκτίθενται παραπετάσματα από το κτήριο της παλαιάς συναγωγής, φορεσιές κ.α της άλλοτε ακμάζουσας εβραϊκής κοινότητας Ιωαννίνων. Τα αντικείμενα από το μουσουλμανικό στοιχείο εκτίθενται στον κεντρικό χώρο. Υπάρχουν ανατολίτικα υφάσματα του 16ου,του 17ου και του 18ου, έπιπλα από ξύλο και φίλντισι της εποχής του Αλή-Πασά, μπρούτζινα αντικείμενα και μουσουλμανικά βιβλία. Στους χώρους που περιβάλλουν το τέμενος υπάρχει η πυριτιδαποθήκη, η σπηλιά του Διονυσίου Φιλοσόφου, τάφοι επιφανών Τούρκων και ο μεσαιωνικός πύργος. Πολύ κοντά στην συγκεκριμένη Ακρόπολη βρίσκονται 3 σημαντικά μνημεία της εποχής της Τουρκοκρατίας. Πρόκειται για το λουτρό, την τουρκική βιβλιοθήκη και το σουφαρί σεράι. •

Η ΝΑ ακρόπολη- Ιτς Καλέ

Η δεύτερη ακρόπολη νοτιοανατολικά, είναι γνωστή ως Ιτς-Καλέ, δηλ. εσωτερικό φρούριο με το Φετιχέ Τζαμί (1795), χτισμένο και ανακαινισμένο από τον Αλή Πασά. Στο κέντρο της, στη θέση που βρίσκονταν τα Σεράγια του Αλή πασά, στεγάζεται σήμερα το Βυζαντινό Μουσείο. Εδώ βρίσκονται επίσης οι τάφοι του Aλή Πασά και της πρώτης του γυναίκας, η πυριτιδαποθήκη, το εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων και το θησαυροφυλάκιο με τη βυζαντινή συλλογή αργυροχοΐας. Τέλος το καλοδιατηρημένο κτήριο με τις χαρακτηριστικές καμινάδες κάποτε στέγαζε τα μαγειρεία.(Πηγή΄https://www.visitgreece.gr/el/experiences/culture/archaeological-sites-and-monuments/the_castle_town_of_ioannina/)

Το Φετιχιέ ή Φετιχέ Τζαμί Το Φετιχιέ Τζαμί (=τζαμί της κατάκτησης) είναι οθωμανικό τζαμί που είναι κτισμένο στα Ιωάννινα.. Χτίστηκε στη θέση της βυζαντινής Μητρόπολης της πόλης, του ναού του Ταξιάρχη Μιχαήλ. Το Φετιχιέ Τζαμί αποτελείται από την αίθουσα προσευχής και την ανοιχτή στοά (ρεβάκ). Η αίθουσα προσευχής είναι μονόχωρη, με θόλο και στη βόρεια πλευρά υπάρχει στενός ξύλινος εξώστης, μεταγενέστερος. Στο εξωτερικό του κτιρίου, ο μιναρές υψώνεται στη νοτιοδυτική γωνία. Στο ανώτερο τμήμα της βάσης του είναι εντοιχισμένες πλάκες με λιθανάγλυφη διακόσμηση, ανάμεσα στις οποίες ξεχωρίζουν σχηματική παράσταση μουσουλμανικής πόλης και πτηνών. Στο εσωτερικό, η διακόσμηση του θόλου και της τοξοστοιχίας με συνθέσεις ανθέων σε συνδυασμό με γεωμετρικά μοτίβα αναδεικνύουν τον χώρο, ενώ ανάμεσά τους υπάρχουν επιγραφές από το Ιερό Κοράνιο. Στο νότιο τοίχο του κτιρίου, την κίμπλα, που σύμφωνα με τα μουσουλμανικά έθιμα είναι στραμμένη προς τη Μέκκα, ανοίγεται η ιερή κόγχη του τεμένους, το μιχράμπ. Το μιχράμπ του Φετιχιέ φέρει εντυπωσιακό γύψινο και γραπτό διάκοσμο. Στο κέντρο του επιστυλίου αναγράφεται η βεβαίωση της ισλαμικής πίστης: «Ένας ο Θεός και ο Μωάμεθ ο προφήτης αυτού», ενώ δύο βυζαντινοί πεσσίσκοι, τμήμα πιθανόν του ναού του Ταξιάρχη Μιχαήλ, ορίζουν το μιχράμπ. Οι τάφοι του Αλή πασά και της οικογένειάς του βρίσκονται κοντά στο τζαμί. Οι πρόσφατες εργασίες συντήρησης και αποκατάστασης συντέλεσαν ώστε σήμερα το Φετιχιέ τζαμί να φιλοξενεί έκθεση εποπτικού υλικού που αφορά το μνημείο, στο μνημειακό σύνολο του Κάστρου των Ιωαννίνων, αλλά και το ευρύτερο ιστορικό και καλλιτεχνικό γίγνεσθαι της εποχής καθώς και την ιστορική προσωπικότητα με την οποία συνδέεται η σημερινή μορφή του τζαμιού, τον Αλή Πασά, ο οποίος αναμόρφωσε το τζαμί το 1795 και το έκανε το κύριο τζαμί του παλατιού του. Η έκθεση χωρίζεται σε τρία μέρη: 1) Η πόλη των Ιωαννίνων κατά τη διάρκεια της Οθωμανικής κυριαρχίας 2) Το Κάστρο των Ιωαννίνων. Φρούριο και Σεράι 3) Αλή Πασάς ο Τεπελενλής. Ιστορία και Μύθος

Ο πύργος του Βοημούνδου και του Θωμά

ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΒΑΡΒΑΡΑ ΑΓΓΕΛΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 10/04/2018, 23:59

Στην όψη του «πύργου» υπάρχει ένα μεγάλο τοξωτό άνοιγμα, ενώ σώζονται κατάλοιπα πλίνθινης επιγραφής με το όνομα ΘΩMΑC. Η πιο διαδεδομένη άποψη είναι ότι τον πύργο αυτόν τον έχτισε ο σέρβος ηγεμόνας (δεσπότης) της πόλης κατά την περίοδο 1367-1384 Θωμάς Πρελιούμποβιτς, ο οποίος είχε κάνει εκτεταμένες παρεμβάσεις στα βυζαντινά τείχη. Κατά μία άλλη άποψη, ο «πύργος» αποδίδεται στον Θωμά Κομνηνό, ηγεμόνα του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Ο Θωμάς δολοφονήθηκε το 1318 από τον ανιψιό του Νικόλαο Ορσίνι (οι δολοφονίες για την εξουσία, ακόμα και μεταξύ συγγενών, ήταν δημοφιλές θέμα στα χρόνια του Βυζαντίου)…

Λίμνη Παμβώτιδα, «η υδάτινη κυρά»

Τα Ιωάννινα, η πρωτεύουσα της Ηπείρου, αναπτύσσονται γύρω από την υπέροχη Λίμνη Παμβώτιδα. Η φύση, το κλίμα και ο χαρακτήρας της πόλης ορίζονται από αυτήν την υδάτινη «κυρά». Η λίμνη, με τα ακύμαντα νερά και το μικρό νησάκι αποτελεί ένα φυσικό μνημείο, που γύρω του ζει και αναπνέει ολόκληρη η πόλη. Η λίμνη Παμβώτιδα (αρχαία ελληνικά Παμβῶτις‎‎, μτφ. «αυτή που τρέφει τους πάντες») επίσης γνωστή ως λίμνη των Ιωαννίνων είναι λίμνη σε υψόμετρο 483 μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας. Έχει μήκος 7,9 περίπου χιλιόμετρα, πλάτος 1,5 ως 5,4 χιλιόμετρα, μέσο βάθος 4 - 5 μέτρα, μέγιστο βάθος 11 μέτρα και επιφάνεια 19,4 τετραγωνικά χιλιόμετρα. Περιβάλλεται από τα όρη Μιτσικέλι και των ανατολικών αντερεισμάτων του Τομάρου (ή της Ολύτσικας) και σχηματίζεται από τα ύδατα τριών κυρίως πηγών (Ντραμπάντοβας, Σεντενίκου και Κρύας), που αναβλύζουν στους πρόποδες του Μιτσικελίου. Συνδέεται με τους θρύλους της Κυρά – Φροσύνης και του μοναστηριού Ντουραχάν. Οι όχθες της είναι πυκνόφυτες και τα βουνά της Ηπείρου καθρεφτίζονται στα νερά της. Χρονολογείται από το 10.000 π.Χ αν και στο παρελθόν η στ΄σθμη της είχε μειωθεί αξιοσημείωτα, σήμερα αποτελεί ένα ζωντανό κομμάτι χλωρίδας και πανίδας της περιοχής. Η λίμνη αυτή είναι ιχθυοτρόφος. Περίφημα είναι τα χέλια και οι καραβίδες. Στις όχθες της λίμνης βρίσκεται εγκατεστημένος σήμερα ο ιχθυογεννητικός σταθμός της Δημοτικής Επιχείρησης Λίμνης Ιωαννίνων (ΔΕΛΙ), στον οποίο παράγονται κάποιες ποσότητες ελληνικού χαβιαριού από οξύρυγχους ρωσικής προέλευσης. Στις ίδιες εγκαταστάσεις παράγονται επίσης κατά μέσον όρο 100.000 γόνοι, που εξάγεται σε ιχθυοτροφικές μονάδες κυρίως του εξωτερικού, καθώς και διάφορες άλλες ποικιλίες γόνου γλυκών νερών για τον εμπλουτισμό ελληνικών λιμνών και ποταμών.(ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ)

Το μεγάλο φυσικό κοίλωμα του εδάφους, σε υψόμετρο 470 μ., που τροφοδοτείται για περίπου τρία εκατομμύρια χρόνια με γλυκό νερό από επιφανειακές απορροές και πηγές, είναι το μεγαλύτερο της Ηπείρου και από τα παλαιότερα της Ευρώπης. Επηρέασε, σε μεγάλο βαθμό, την ανθρώπινη δραστηριότητα στην περιοχή και συνεχίζει να επιδρά σε σημαντικές πτυχές της κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης. Σε αυτό, συνέβαλαν η πλούσια χλωρίδα και πανίδα του, αλλά και ο ποικιλόμορφος περίγυρος, με έλη, τέλματα, καλαμώνες, χορτολίβαδα, λόχμες και δάση. Αποτελεί το πιο αναγνωρίσιμο φυσικό μνημείο της πόλης -συνειρμικά ταυτόσημο με την εικόνα της- και πρωταρχικό πόλο έλξης, τόσο για τους κατοίκους της, όσο και για τους επισκέπτες. Καθημερινά, συγκεντρώνει πλήθος κόσμου, για βόλτες με τα καραβάκια ως το Νησί ή, τριγύρω, στους παραλίμνιους πεζόδρομους και ποδηλατόδρομους, στα πάρκα με τα σύγχρονα γλυπτά, τα καφέ-μπαρ και τα εστιατόρια. Επίσης, διαθέτει κωπηλατοδρόμιο για αθλητικούς συλλόγους και πίστες για θαλάσσιο σκι.

Μία βόλτα δίπλα στη λίμνη είναι ο ιδανικός τρόπος για να αρχίσεις ή να κλείσεις τη μέρα σου, ανεξαρτήτως εποχής. Στάσου για ένα καφέ ή ένα τσάι σε κάποιο παραδοσιακό καφέ, ατενίζοντας τη λίμνη. Κάπου εκεί, θα σταματήσει και ο χρόνος. Είσαι μπροστά στην Παμβώτιδα, μία από τις ελάχιστες αστικές λίμνες της χώρας. Είναι με διαφορά η ομορφότερη λίμνη της Ελλάδας, με τις πυκνοφυτεμένες όχθες της και τα επιβλητικά βουνά να καθρεφτίζονται στα νερά της.(https://www.travelioannina.com/sights/axioteata-1/10-limne-pambotida)