Η Φρόντζου Πολιτεία

Η Φρόντζου Πολιτεία - Ξενοδοχείο, Εστιατόριο, Cafe - bar, Συνεδριακό Κέντρο, Παιδότοπος- ένα συγκρότημα χαρακτηρισμένο ως ιστορικός τόπος και διατηρητέο μνημείο από το Υπουργείο Πολιτισμού και πολυβραβευμένο από δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς απέχει λιγότερο από ένα χιλιόμετρο από το κέντρο της πόλης των Ιωαννίνων. Δικαίως διεκδικεί τον τίτλο της πιο κατάλληλης πρότασης για να βιώσετε τη δική σας γαστρονομική και φυσική εμπειρία.

Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Ιωαννίνων (ΔΗΠΕΘΙ)

Το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Ιωαννίνων ιδρύθηκε το 1983 αποτελώντας τη φυσική συνέχεια του Οργανισμού Ηπειρωτικού Θεάτρου (ΟΗΘ) που το 1976 ξεκίνησε για πρώτη φορά στη χώρα μας (ταυτόχρονα με το Θεσσαλικό Θέατρο) το ανέβασμα επαγγελματικών θεατρικών παραγωγών στην ελληνική περιφέρεια. Σήμερα λειτουργεί με τη μορφή της Δημοτικής Κοινωφελούς Επιχείρησης έχοντας βάση τις Προγραμματικές Συμβάσεις που υπογράφονται μεταξύ του Υπουργείου Πολιτισμού, του Δήμου Ιωαννιτών και της Περιφέρειας Ηπείρου, φορείς που επιχορηγούν τη λειτουργία του Θεάτρου. Έχει ανεβάσει πάνω από 110 επαγγελματικές θεατρικές παραγωγές που παρουσιάστηκαν από τις 4 Σκηνές του Θεάτρου (Κεντρική, Νεανική-Παιδική, Νέα, Πειραματική) στην έδρα του και σε πολλές περιοδείες καλύπτοντας πάνω από 300 διαφορετικούς τόπους σ' όλη τη χώρα και το εξωτερικό. Επίσης το Θέατρο ανέπτυξε ποικίλη και πολύπλευρη πολιτιστική, καλλιτεχνική και εκπαιδευτική δραστηριότητα σε πολλούς τομείς ενδιαφέροντός του, λειτουργεί μόνιμα δανειστική θεατρική βιβλιοθήκη κι έκθεση δραστηριοτήτων, ενώ παρέχει σε καθημερινή βάση βοήθεια όποτε ζητηθεί κυρίως με υλικοτεχνική υποδομή, αλλά και προσωπικό εφόσον είναι εφικτό από τις δραστηριότητές του. Το Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Ιωαννίνων διοικείται από 9μελές Διοικητικό Συμβούλιο το οποίο κατά την τρέχουσα δημοτική περίοδο αποτελείται από τους: Τακτικά Μέλη Αναπληρωματικά Μέλη Κωτσαντή Χριστίνα Μαμακή – Αθανάσιου Γιαννούλα Αϊβατίδης Ιωάννης Λυκογιώργος Ιωάννης Λώλης Γεώργιος Βλέτσας Βασιλειος Μέγα Βασιλική Μπέγκα Αλεξάνδρα Ντόβα Λευκοθέα Νότη Γιάννα Ζούκη Ανδρονίκη Μπιάνκο Γιουλιέλμο Λεοντίου Δήμητρα Ρώσσης Κωνσταντίνος Βενέτη Μαρία Ζήκος Άγγελος Σφαιρόπουλος Νικόλαος Βαγγελίδης Γρηγόριος

Γιάννενα, η πόλη των ασημουργών

Τα Γιάννενα αποκαλούνται «η πόλη των ασημουργών» λόγω της μακραίωνης και διαχρονικής παράδοσης της στην αργυροχοΐα, που χρονολογείται από την εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Η αργυροτεχνία καθόρισε την οικονομική και παραγωγική ταυτότητα της πόλης, η οποία είναι γνωστή για τα μοναδικά κομψοτεχνήματα και την τέχνη της αργυροχοΐας, που συνδέεται άμεσα με την πόλη και την Ήπειρο ευρύτερα. Η παραδοσιακή τέχνη της αργυροχοΐας έχει βαθιές ρίζες στην πόλη, καθορίζοντας την πολιτιστική και οικονομική της φυσιογνωμία. • Η παράδοση στην ασημουργία φτάνει πίσω στην εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου, επιβεβαιώνοντας τη διαχρονική της σημασία. • Μοναδικά Κομψοτεχνήματα: Οι τεχνίτες των Ιωαννίνων δημιουργούν κοσμήματα και άλλα σκεύη από ασήμι, διατηρώντας την αυθεντική λαϊκή παράδοση του τόπου. • Μουσείο Αργυροτεχνίας: Υπάρχει το Μουσείο Αργυροτεχνίας στο Κάστρο της πόλης, που αποκαλύπτει την τέχνη και τα μυστικά των ασημουργών, όπως τεχνοτροπίες σαν το «Σαβάτ». • Κέντρο Παραδοσιακής Βιοτεχνίας: Σήμερα, εργαστήρια αργυροχοΐας συνεργάζονται για να δημιουργήσουν χειροποίητα, μοναδικά κοσμήματα, διατηρώντας ζωντανή την τέχνη.(κείμενο ΑΙ)

Τα Ιωάννινα αποτελούν τη μεγαλύτερη και ιστορικότερη πόλη της Ηπείρου χτισμένη στις όχθες της λίμνης Παμβώτιδας, με μακραίωνη και διαχρονική παράδοση στην αργυροχοΐα από την εποχή του Δεσποτάτου της Ηπείρου. Ο επισκέπτης καθώς φτάνει στην πόλη των Ιωαννίνων δεν μπορεί παρά να αναγνωρίσει την σημαντική της ανάπτυξη και να μαγευτεί από την ιδιαίτερη αρχιτεκτονική της, αφού συνδυάζει τόσο αρμονικά το δυτικό στοιχείο με το ανατολίτικο. Εντός της υπάρχει το Κάστρο, το οποίο χτίστηκε το 528 μ.Χ. και αποτελεί μία μικρή πόλη μέσα στην πόλη των Ιωαννίνων με σημαντικές ιστορικές καταβολές. Στο Κάστρο αναπτύχθηκαν τα ελληνικά γράμματα και δίδαξαν σπουδαίοι δάσκαλοι του Γένους, ενώ εκεί ο Αλή Πασάς ερωτεύθηκε την περίφημη κυρά-Φροσύνη, την ερωμένη του γιου του. Το Κάστρο αποτελείται από το Ασλάν Τζαμί, την ακρόπολη με το Ιτς Καλέ και την Καστροπολιτεία και την παλαιά πόλη των Ιωαννίνων. Στην Ακρόπολη του Ιτς Καλέ βρίσκεται και το σπουδαίο Μουσείο Αργυροτεχνίας, όπου ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει έργα υψηλής αισθητικής και μακράς ιστορίας, φιλοτεχνημένα και σμιλεμένα από ασήμι. Το σημείο αναφοράς, ωστόσο, των Ιωαννίνων είναι η λαϊκή τέχνη και πιο συγκεκριμένα η γιαννιώτικη τέχνη ή τέχνη της ασημουργίας, η οποία έχει τις ρίζες της στα χρόνια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Υπάρχουν στοιχεία όπου έχει καταγραφεί η εμπορική και εξαγωγική δραστηριότητα προϊόντων αργυροχοΐας από τους Γιαννιώτες τεχνίτες σε περιοχές όπως το Βελιγράδι, την Βενετία, το Βουκουρέστι, την Πράγα, τη Βιέννη, τα Σκόπια και την Ρωσία. Τον 18ο και 19ο αιώνα η ασημουργία γνώρισε μεγάλη άνθιση στην πόλη των Ιωαννίνων, μία περίοδο όπου η πόλη είχε αναδειχθεί σε ένα από τα μεγαλύτερα και σημαντικότερα εμπορικά, οικονομικά και πνευματικά κέντρα των Βαλκανίων. Δεν είναι τυχαίο, ότι ο ίδιος ο Αλή Πασάς ίδρυσε στην εποχή του εργαστήρια αργυροχοϊας εντός του παλατιού του και συγκέντρωσε σε αυτά τους καλύτερους τεχνίτες. Το γεγονός αυτό, πιστοποιεί και μία μικρή επίσκεψη στο Νησί των Ιωαννίνων και στο σπίτι του Αλή Πασά, το οποίο λειτουργεί σήμερα ως μουσειακός χώρος με ποικίλα ασημένια εκθέματα, από μαγειρικά σκεύη και κοσμήματα, μέχρι κέρματα και οπλισμό. Οι Καλαρρύτες, η Κόνιτσα, το Μέτσοβο, το Ζαγόρι, η Άρτα και άλλες περιοχές της Ηπείρου αποτελούσαν επίσης σπουδαία κέντρα αργυροχοΐας. Οι Καλαρρυτινοί ξεχώρισαν με την τεχνική τους στο ασήμι, ενώ οι δημιουργίες τους ξεπέρασαν τα σύνορα της Ηπείρου και μεταφέρθηκαν σε μεγάλες πόλεις της Ευρώπης. Περισσότερο γνωστοί είναι για τα εκκλησιαστικά αντικείμενα που δημιουργούσαν, ενώ στα εργαστήριά τους φιλοτεχνήθηκαν τα διασημότερα αργυροχοϊκά έργα της νεότερης Ελλάδας. Το τέλος για την καλαρρυτινή αργυροτεχνία έρχεται τις πρώτες δεκαετίες του 20ου αιώνα. Το ασήμι αποτέλεσε το κυριότερο μέταλλο για τη δημιουργία, σκευών, κοσμημάτων και ποικίλων αντικειμένων, μεγάλης αξίας. Τα ποιοτικά και εκλεκτά έργα φιλοτεχνούνταν μόνο με καθαρό ασήμι. Τα εργαστήρια της πόλης εξέλιξαν και ανέπτυξαν την τεχνογνωσία τους, ώστε να αναδείξουν και να εξελίξουν τα γιαννιώτικα ασημικά. Η γιαννιώτικη τέχνη εμπνευσμένη από την αρχαιοελληνική και βυζαντινή τέχνη, όπως την κοσμητική και τη μεταλλοτεχνία αναπτύχθηκε με καλαισθησία και ιδιαίτερη τεχνική κατά την πάροδο των χρόνων. Το σφυρήλατο, το σκαλιστό, το φιλιγκράν και το σαβάτ αποτελούν τεχνικές οι οποίες, πολλές φορές και σε συνδυασμό μεταξύ τους απογείωσαν τις δημιουργίες των αργυροχόων των Ιωαννίνων. Οι ασημουργοί εκείνη την περίοδο έχαιραν μεγάλης κοινωνικής καταξίωσης και αναγνώρισης. Ωστόσο, για να χαρακτηριστεί κάποιος “καλός τεχνίτης” ή “μάστορας”, έπρεπε να δουλέψει σκληρά και μεθοδικά και να γνωρίζει όλα τα στάδια που χρειάζονται για να ολοκληρωθεί και να φιλοτεχνηθεί ένα έργο από ασήμι. Ωστόσο, οι ίδιοι δεν διαχώριζαν το ασήμι από το χρυσάφι και το επεξεργάζονταν με τον ίδιο τρόπο. Σήμερα, η αργυροχοΐα είναι από τις λίγες τέχνες, που παρέμεινε ζωντανή κατά την πάροδο των χρόνων. Στα Ιωάννινα υπάρχουν πολλά εργαστήρια, που εξακολουθούν να παράγουν χειροποίητα έργα υψηλής αισθητικής με παραδοσιακές τεχνικές, όπως είναι τα περίφημα σκαλιστά σκεύη, τα σκαλιστά εκκλησιαστικά αντικείμενα, όπως εικόνες, τα χυτά αντικείμενα, όπως τα σερβίτσια και τα χυτά φωτιστικά, αλλά και τα Βυζαντινά και Αρχαϊκά κοσμήματα. Επιπλέον, διάσημα είναι και τα φιλιγκράν κοσμήματα και σκεύη, που κατασκευάζονται εξ’ ολοκλήρου από σύρμα στριμμένο σε σχέδια από το χέρι του αργυροχόου. Η εκπληκτική τεχνική αυτή έχει τις ρίζες στα χρόνια προ Χριστού. Όποιος επισκεφθεί τα Ιωάννινα και επιθυμεί να μάθει, πώς το ασήμι από ένα απλό μέταλλο μετατρέπεται σε έργο τέχνης, δεν έχει παρά να επισκεφθεί το ΚΕ.ΠΑ.ΒΙ, το Κέντρο Παραδοσιακής Βιοτεχνίας, δίπλα στη λίμνη Παμβώτιδα. Οι τεχνίτες εκεί δείχνουν στους επισκέπτες τη διαδικασία επεξεργασίας του ασημιού, όπου σε συνδυασμό με το πλούσιο οπτικοακουστικό υλικό, πληροφορούνται και σχετικά με την ιστορία της αργυροχοΐας στα Ιωάννινα. Επί πρόσθετα, μαζί με τα εργαστήρια μπορεί να επισκεφθεί κανείς και το μουσείο και να θαυμάσει μία σειρά σπουδαίων εκθεμάτων, όπως εργαλεία παλαιότερων ετών και αντικείμενα. Πηγή¨https://www.artoffiligree.gr/polh-twn-ashmoyrgwn/polh-twn-ashmoyrgwn

Οι Στοές στα Γιάννενα

Οι στοές αποτέλεσαν είδος επαγγελματικών χώρων και κτίστηκαν μετά την πυρκαγιά που μπήκε με εντολή του Ρασήμ Πασά το 1869. Οι στοές, πρόδρομοι των σημερινών εμπορικών καταστημάτων, χαρακτηρίζονταν από την παρουσία στενών δρόμων οι οποίοι καλύπτονταν συνήθως με πέργκολες και ξύλινα στέγαστρα. Εκεί στεγάζονταν κυρίως επιχειρήσεις ομοειδών επαγγελμάτων. Όπως τα χάνια έτσι και οι στοές έφεραν το όνομα του ιδιοκτήτη τους, το οποίο τοποθετούνταν στην είσοδο της σε εγχάρακτη πινακίδα. Τέτοια παραδείγματα είναι η στοά Λιάμπεη και η στοά Αλιέως στην οδό Ανεξαρτησίας.

Η ΣΤΟΑ ΑΛΙΕΩΣ Η Στοά Αλιέως απέκτησε την σημερινή μορφή της μετά τη δεκαετία του 1990. Αποτελεί δείγμα λαϊκής αρχιτεκτονικής. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι επάλληλες, αετωματικές απολήξεις της στέγης των καταστημάτων, τα τοξωτά ανώφλια και τα κιγκλιδώματα των ανοιγμάτων. Η Στοά Λιάμπεη σήμερα είναι διατηρητέα σε πολύ καλή κατάσταση. Αποτελεί και αυτή αξιόλογο δείγμα λαϊκής αρχιτεκτονικής, με εκλεκτικιστικά, σκηνογραφικά στοιχεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι είσοδοι της στοάς με λιθόκτιστο τοξωτό ανώφλι, αέτωμα και παραστάδες με επίκρανα ανατολίτικης τεχνοτροπίας. Η στοά κοσμείται με ωραία πέτρινα ανάγλυφα. Δεν είναι κτισμένη σε ευθεία γραμμή (η μοναδική) και ανάμεσα από παλιά μαγαζιά βγάζει στην Κάνιγγος. Στη μέση περίπου και αριστερά υπάρχει το πηγάδι της. Σήμερα, στεγάζει κατά κύριο λόγο καταστήματα διασκέδασης και εστίασης.

Η ΣΤΟΑ ΛΟΥΛΗ

Η Στοά Λούλη (Ανεξαρτησίας 78) κτίστηκε το έτος 1875 και οι αψίδες στην είσοδο της μεταφέρθηκαν από την Ιταλία. Αρχικά η στοά λειτούργησε ως χάνι, στο οποίο κατέλυαν οι άνθρωποι από τα χωριά, όταν παρέμεναν στα Γιάννινα. Σιγά σιγά το χάνι έγινε σημείο-κόμβος, όπου συγκεντρώνονταν άνθρωποι από όλη την Ήπειρο, για να ξεκινήσουν το μεγάλο, για την εποχή, ταξίδι τους στην Αθήνα. Η συνεχής κίνηση τόσων ανθρώπων είχε σαν αποτέλεσμα την μετατροπή της στοάς, σε εμπορικό κέντρο της εποχής. Πρώτοι ανάπτυξαν εμπορική δραστηριότητα στη Στοά, Εβραίοι έμποροι των Ιωαννίνων, οι οποίοι λειτούργησαν καταστήματα για υφάσματα και δέρματα. Τα τελευταία σαράντα χρόνια, στη Στοά λειτούργησαν, κατά βάση, Σιδηρουργεία, Οινοποιείο, Ξυλουργεία και αποθηκευτικοί χώροι διαφόρων χρήσεων. Προσφάτως η στοά Λούλη έχει αποκατασταθεί από την αρχαιολογική εφορεία. Σήμερα στεγάζει κατά κύριο λόγο καταστήματα διασκέδασης και εστίασης.

Η ΣΤΟΑ ΛΙΑΜΠΕΗ Η Στοά Λιάμπεη σήμερα είναι διατηρητέα σε πολύ καλή κατάσταση. Αποτελεί και αυτή αξιόλογο δείγμα λαϊκής αρχιτεκτονικής, με εκλεκτικιστικά, σκηνογραφικά στοιχεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι είσοδοι της στοάς με λιθόκτιστο τοξωτό ανώφλι, αέτωμα και παραστάδες με επίκρανα ανατολίτικης τεχνοτροπίας. Η στοά κοσμείται με ωραία πέτρινα ανάγλυφα. Δεν είναι κτισμένη σε ευθεία γραμμή (η μοναδική) και ανάμεσα από παλιά μαγαζιά βγάζει στην Κάνιγγος. Στη μέση περίπου και αριστερά υπάρχει το πηγάδι της. Σήμερα, στεγάζει κατά κύριο λόγο καταστήματα διασκέδασης και εστίασης.

Το σπήλαιο Περάματος

Το Σπήλαιο Περάματος Ιωαννίνων, βρίσκεται μόλις πέντε χιλιόμετρα από το κέντρο της πόλης των Ιωαννίνων στο ομώνυμο προάστιο Πέραμα, επάνω στο λόφο Γορίτσα. Τα πόδια του λούζει η λίμνη Παμβώτιδα Ιωαννίνων, που έγινε ξακουστή με το θρύλο της Κυρά-Φροσύνης και του Αλή Πασά Ένα τριώροφο παλάτι, με ασύγκριτες ομορφιές και θαυμαστά στολίδια, που συγκαταλέγεται ανάμεσα στα ομορφότερα των Βαλκανίων, φιλοτέχνησε η φύση στα σπλάχνα του λόφου Γκορίτσα, που στεφανώνει το γραφικό χωριό Πέραμα. Τα στολίδια που διάλεξε η φύση γι΄ αυτό ήταν από τα πιο όμορφα και τα πλουσιότερα. Απαριθμεί 19 είδη σταλακτιτών και σταλαγμιτών, τη στιγμή που σε άλλα σπήλαια συναντώνται 6 -10 το πολύ είδη. Το Σπήλαιο Περάματος Ιωαννίνων είναι το πρώτο Σπήλαιο στην Ελλάδα που αξιοποιήθηκε τουριστικά, αλλά και αυτό που παραμένει πρώτο στις εντυπώσεις όσον αφορά το μέγεθος και τη σπανιότητά του. Σε αυτό βρέθηκαν για πρώτη φορά στην Ελλάδα (1956) απολιθωμένα οστά και δόντια της σπηλαίας άρκτου (Ursus spelaeus). Το Σπήλαιο Περάματος Ιωαννίνων ανακαλύφθηκε τυχαία το 1940, κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, καθώς οι κάτοικοι του χωριού προσπαθούσαν να βρουν καταφύγιο από τους βομβαρδισμούς. Με το τέλος του πολέμου βρέθηκε στο Πέραμα ο Κωνσταντίνος Κασβίκης, γυμναστής και ερασιτέχνης σπηλαιολόγος, ο οποίος μαζί με την ομάδα του έβγαλε φωτογραφίες που δημοσιεύτηκαν στον τοπικό και Αθηναϊκό τύπο. Έτσι έμαθαν για το Σπήλαιο Περάματος Ιωαννίνων ο Ιωάννης και η Άννα Πετροχείλου, οι οποίοι επισκέφθηκαν το Πέραμα και άρχισαν συστηματική εξερεύνηση και χαρτογράφηση του Σπηλαίου, ώστε να αξιοποιηθεί τουριστικά. Το Σπήλαιο Περάματος Ιωαννίνων συγκαταλέγεται μεταξύ των ωραιότερων σπηλαίων παγκοσμίως, που φιλοτέχνησε η φύση πριν 1.500.000 χρόνια, στα σπλάχνα του λόφου Γκορίτσα, σε ένα τριώροφο παλάτι. Τα «εκθέματα» που παρουσιάζονται είναι από τα πλουσιότερα, καθώς σε άλλα σπήλαια φτιάχνονται 6-10 είδη σταλακτιτών και σταλαγμιτών, ενώ στο Σπήλαιο Περάματος Ιωαννίνων φτάνουν τα 19. Επίσης συναντάμε και γραφικές λίμνες με τα πέτρινα νούφαρά τους, στα κρυστάλλινα νερά των οποίων καθρεφτίζονται οι σταλακτίτες και οι σταλαγμίτες. Στην έξοδο του Σπηλαίου, 25 μ. ψηλότερα από την είσοδο, ο επισκέπτης έχει μια υπέροχη θέα τόσο της πόλης των Ιωαννίνων, όσο και της θρυλικής λίμνης Παμβώτιδας, ξακουστής από τον ιστορικό θρύλο της Κυρά Φροσύνης και του Αλή Πασά. Από εκεί, ακολουθώντας ένα εξωτερικό γραφικό μονοπάτι επιστρέφει στην είσοδο του Σπηλαίου. Πηγές : 1. https://www.spilaio-perama.gr/ 2. https://www.archaiologia.gr/blog/photo/%CF%83%CF%80%CE%AE%CE%BB%CE%B1%CE%B9%CE%BF-%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AC%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82-%CE%B9%CF%89%CE%B1%CE%BD%CE%BD%CE%AF%CE%BD%CF%89%CE%BD/

Προμαχώνας Λιθαρίτσια

Το φρούριο «Λιθαρίτσια» είναι κτισμένο στον ομώνυμο βραχώδη χαμηλό λόφο, που βρίσκεται σε μικρή απόσταση νοτιοδυτικά από το Κάστρο, στο κέντρο της πόλεως των Ιωαννίνων. Ο ρόλος του ήταν σημαντικός καθώς αποτελούσε ισχυρό προμαχώνα του κυρίως κάστρου. ________________________________________ Ιστορία Το εντυπωσιακό αυτό έργο, δείγμα της ύστερης οθωμανικής οχυρωματικής αρχιτεκτονικής, κτίστηκε από τον Αλή πασά γύρω στα 1800 πάνω σε παλιότερο κάστρο του Νορμανδού Βοημούνδου. Ο Προμαχώνας, σε συνδυασμό με μία σειρά άλλων οχυρώσεων που είχαν κατασκευασθεί στα βραχώδη υψώματα ανάμεσα στο λόφο και στο Κάστρο, αποτέλεσαν ένα προστατευτικό κλοιό μπροστά από το Κάστρο της πόλης, μια πρώτη γραμμή άμυνας κατά οποιουδήποτε, που ενδεχομένως θα επιδίωκε να προωθηθεί προς τα τείχη. Σύμφωνα με χάρτη της πόλης των Ιωαννίνων που σχεδίασε κατά το πρώτο τέταρτο του 19ου αιώνα ο Γάλλος γεωγράφος Barbie du Bocage, σκεπαστός δρόμος με σκαλοπάτια ξεκινούσε από τον Προμαχώνα στα Λιθαρίτσια και κατέληγε στη γέφυρα, που οδηγούσε επάνω από την τάφρο στον νοτιοδυτικό προμαχώνα του Κάστρου, εξασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο την επικοινωνία των δύο οχυρών θέσεων. Στην κορυφή του λόφου, πάνω από τον προμαχώνα, ο Αλή πασάς έκτισε, το 1805, μεγάλο σεράι, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Freywald, τον οποίο κάλεσε από τη Βιέννη με τη μεσολάβηση του γιαννιώτη Σταύρου Ιωάννου, πατέρα του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Σταύρου. Κοντά στο σεράι αυτό, έκτισε και άλλα δύο μέγαρα για τους γιους του. Το σεράι του Αλή πασά και τα παλάτια του Μουχτάρ και του Βελή καταστράφηκαν από πυρκαγιά το 1820, κατά την πολιορκία της πόλης από τα σουλτανικά στρατεύματα. Κατά τη διάρκεια αυτής της πολιορκίας υπέστη σοβαρές ζημιές και ο ογκώδης Προμαχώνας που προστάτευε το λόφο. Το 1869, ο νομάρχης του βιλαετίου Ιωαννίνων Αχμέτ Ρασίμ Πασάς, στο πλαίσιο των πολλών αλλαγών και αναβαθμίσεων που επιχείρησε στο κέντρο της πόλης των Ιωαννίνων, επισκεύασε το παλιό σεράι και το μετέτρεψε σε στρατώνα. Ο στρατώνας υπήρχε σε αυτή τη θέση μέχρι τη δεκαετία του 1960. Ο ιδρυτής της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών Κωνσταντίνος Φρόντζος προέβη σε αναστήλωση του συγκροτήματος που λειτουργεί σήμερα σαν κέντρο αναψυχής. Δομικά, Αρχιτεκτονικά, Οχυρωματικά Στοιχεία Στην κάτοψη ο Προμαχώνας στα Λιθαρίτσια έχει σχήμα περίπου τριγωνικό, αλλά η ανατολική και η δυτική πλευρά του αναλύονται σε ανάπτυγμα τεθλασμένης γραμμής. Ο Προμαχώνας διαρθρώνεται σε πολλά επίπεδα. Στο ανώτερο τμήμα των παραπέτων ήταν εφοδιασμένος με κανόνια, ενώ στο κατώτερο υπήρχαν πυροβολεία. Υπόγεια με ισχυρή θολωτή οροφή συμπλήρωναν την αμυντικότητα του Προμαχώνα. Η τοιχοποιία του οχυρού είναι από ισχυρή αργολιθοδομή. Σημερινή Κατάσταση Το συγκρότημα (φρούριο-σεράγια) έχει αναστηλωθεί, αλλά από τον παλαιό προμαχώνα σήμερα σώζεται μόνο η βάση του και μέρος από τα τείχη. ________________________________________ • Πηγές: Σωτήριος Χαραλάμπους, Προμαχώνας Λιθαρίτσια, Μνημεία των Ιωαννίνων, σ. 109-110 https://www.kastra.eu/castlegr.php?kastro=litharits ----------------------------

«Ο κόσμος των ταμπάκων» στα παλιά Ταμπάκικα- Η πριοχή της Σκάλας τότε και τώρα

Επαγγέλματα που χάθηκαν: Τα ταμπάκικα των Ιωαννίνων του Αποστόλη Δ. Καλαντζή.

Μέχρι και τη δεκαετία του ’40, σ’ όλο τον ελληνικό χώρο, οι ανάγκες των ανθρώπων εξυπηρετούνταν από παραδοσιακά επαγγέλματα. Στα Γιάννενα υπήρχαν διάφορες κατηγορίες επαγγελματιών όπως ραφτάδες, σαμαράδες, βαρελάδες, κουδουνάδες, σιδεράδες, ταμπάκηδες και άλλοι. Σε κάθε σημείο της πόλης υπήρχαν και τα ανάλογα εργαστήρια. Ειδικότερα η βυρσοδεψία εμφανίστηκε στην πόλη των Ιωάννινων με τη μορφή της συντεχνιακής οργάνωσης από τον 17ο αιώνα και άκμασε μέχρι τα μισά του 20ου. Με τα επαγγέλματα των δερματεμπόρων, των σαμαράδων και των υποδηματοποιών, απασχολούνταν μεγάλη μερίδα του εργατικού δυναμικού της πόλης κι αυτό οφείλονταν στη βυρσοδεψία. Τα ταμπάκικα Μετά την αποτυχημένη επανάσταση του Διονυσίου του φιλοσόφου, του επονομαζόμενου και Σκυλοσόφου το 1611, οι Οθωμανοί οδήγησαν τους Έλληνες κατοίκους του κάστρου των Ιωαννίνων σε έξωση. Οι καστρινοί εγκαταστάθηκαν στις συνοικίες της Σιαράβας, της Καραβατιάς και της Καλούτσιανης, έξω από τα τείχη του κάστρου, δίνοντάς τους νέα πνοή. Στη συνοικία της Σιαράβας εγκαταστάθηκαν τα ταμπάκικα, δηλαδή, τα βυρσοδεψία. Ταμπάκικα έλεγαν τα βυρσοδεψεία και Ταμπάκους τους βυρσοδέψες. Τα ταμπάκικα ήταν όλα μαζεμένα στην ανατολική πλευρά του κάστρου, στην άκρη της λίμνης. Στο μέρος αυτό, από τη Σκάλα μέχρι τα σφαγεία, έστησαν το μαχαλά τους. Ήταν η ιστορική συνοικία της Σιαράβας που χρωστούσε το όνομά της σε κάποιον παλιό άρχοντα των Ιωαννίνων. Θεωρείται ότι είναι μία από τις πρώτες συνοικίες που δημιουργήθηκαν στην πόλη, όταν αυτή εξαπλώθηκε έξω από τα τείχη του κάστρου. Στην συνοικία αυτή λοιπόν υπήρχαν τα ταμπάκικα, δηλαδή τα εργαστήρια και οι κατοικίες των βυρσοδεψών. Τα κτίρια που εργάζονταν οι ταμπάκοι – καμιά δεκαπενταριά όλα κι όλα – ήταν λιθόκτιστα με τοξωτές πόρτες και δίπατα. Στο κάτω μέρος ήταν τα εργαστήρια και πάνω οι κατοικίες. Η επεξεργασία των δερμάτων γίνονταν με τον παραδοσιακό τρόπο. Πλανόδιοι τομαράδες αγόραζαν από τους χωριάτες τα τομάρια και τα πουλούσαν στους ταμπάκους. Αυτοί, μέσα στο νερό της λίμνης, τεζάριζαν τα τομάρια καλά σε ξύλινα τελάρα και τα καθάριζαν από τις τρίχες και τα λίπη. Στη συνέχεια και επί τρεις ως πέντε μέρες τα έριχναν μέσα σε λάκκους με ασβέστη για να φουσκώσουν οι ίνες και το δέρμα να γίνει παχύτερο. Μετά τα ξέπλυναν, και τα έριχναν σε ξύλινες σκάφες με φλούδες από βελανιδιές και οξιές που είχαν τανίνη για να αργάσουν. Ακόμα και κόπρανα σκύλων έριχναν. Αυτά τα μάζευαν διάφοροι περιφερόμενοι τομαράδες, για να συμπληρώσουν το μεροκάματό τους, από αδέσποτα σκυλιά στα πάρκα και τους δρόμους. Ονομάζονταν «σκατατζήδες». Σκληρή δουλειά, βρόμικη και ανθυγιεινή που λίγοι μπορούσαν να την κάνουν. Ζούσαν όμως απ’ αυτή πολλές οικογένειες. Η συντεχνία των Ταμπάκων ήταν η πιο κλειστή κοινωνική τάξη στην πόλη μετά του Εβραίους. Δυο δρόμους παραπάνω από τη Σιαράβα, είχαν τα μαγαζιά τους ξυλάδες, βαρελάδες, κουδουνάδες, σιδεράδες και άλλοι. Οι Ταμπάκοι δεν είχαν νταραβέρι μαζί τους. Διαφορές δεν είχαν, αλλά ούτε και πάρε-δώσε. Μια καλημέρα και τίποτα παραπάνω. Βλέπετε, οι άλλοι ήταν (ντασκαναραίοι) όπως τους έλεγαν, δηλαδή χωριάτες. Θεωρούσαν τους εαυτούς τους κάτι το ξεχωριστό. Ένα Σιαραβινό δίστιχο λέει: Σειούνται τα κλαριά, σιούνται τα πλατανόφυλλα Να πάρουν το κακό , απ΄ όλα τα ταμπακόπυλα … Ο Δημήτρης Χατζής κάνει μια θαυμάσια περιγραφή των ταμπάκικων και των Ταμπάκων στο εξαιρετικό διήγημά του «Ο Σιούλας, ο Ταμπάκος». Σε ένα σημείο σημειώνει: «Οι κάτοικοι παινεύονταν πως ήταν από τους παλαιότερους κατοίκους αυτής της πόλης και πως ήταν όλοι τους αρχόντοι (καστρινοί), που τους πέταξαν οι Τούρκοι από το κάστρο ύστερα από την επανάσταση του Σκυλοσόφου, στα 1611. Και στ’ αλήθεια μιλούσαν το ιδίωμα της πόλης καθαρότερα απ΄ όλους τους άλλους και κρατούσαν αμόλευτο το λεξιλόγιο και στη φωνητική του. Τα νταραβέρια τους ωστόσο με την πόλη ήταν λιγοστά. Σχεδόν ποτέ δεν ανέβαιναν (απάνω) στην πόλη αν δεν είχαν δουλειά. Καταφρονούσαν τους καινούργιους κατοίκους της και μπορεί να πει κανένας πως μήτε ήξεραν τους μαχαλάδες που φκιάσαν οι μικρασιάτικες πρόσφυγες. Έμεναν εκεί πίσω από το κάστρο, ένας κόσμος ξεχωριστός. Τελειωμένος…» Ο κόσμος των Ταμπάκων τελείωσε οριστικά τη δεκαετία του ’50 με τον τεχνολογικό εκσυγχρονισμό της βυρσοδεψίας. Τα λιθόκτιστα κτίρια των Ταμπάκων αξιοποιήθηκαν σαν στέκια της νεολαίας, καφετέριες και εστιατόρια. Σήμερα στο χώρο αυτό, στην παραλίμνια περιοχή, βρίσκεται το πάρκο Κατσάρη, που φιλοξενεί τα παιδιά της γειτονιάς αλλά και πολιτιστικές δραστηριότητες. Είναι ένας χώρος αναψυχής για παιδιά και ηλικιωμένους με θέα τη λίμνη και βαριές αναμνήσεις περασμένων γενιών.

Ήταν κάποτε τα ταμπάκικα ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΒΑΡΒΑΡΑ ΑΓΓΕΛΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 17/03/2018, 11:28

Το παραλίμνιο κομμάτι της συνοικίας Σιαράβα, έχει καταγραφεί στην ιστορία της πόλης ως «Ταμπάκικα». Η βυρσοδεψία αποτελούσε μια βασική βιοτεχνική δραστηριότητα για τους Γιαννιώτες από τον 17ο αιώνα και μετά. Ήταν στα τέλη του 19ου αιώνα όμως όταν η δραστηριότητα αυτή αναπτύχθηκε πολύ, σε συνδυασμό και με την πολεοδόμηση των Ιωαννίνων. Η οδός Ζαλοκώστα, αλλά και από την άλλη μεριά του Κάστρου, η οδός Σούτσου (σε μικρότερο βαθμό) στη συνοικία Λειβαδιώτη, έγιναν οι τόποι ανέγερσης των εργαστηρίων των ταμπάκων. Τα ταμπάκικα –ένας συνδυασμός εργαστηρίου και κατοικίας- ήταν μονώροφα ή διώροφα, στενόμακρα κτίρια με άμεση πρόσβαση στη λίμνη (όταν αυτή… απλωνόταν περισσότερο), η οποία αποτελούσε επί της ουσίας μέρος της δουλειάς. Πριν την απελευθέρωση εκατοντάδες χιλιάδες δέρματα εξάγονταν στην Τεργέστη κι από εκεί στην υπόλοιπη Ευρώπη. Τα μεγάλα εργαστήρια βυρσοδεψίας θα δηλώνουν το έντονο παρών τους στην οικονομική ζωή της πόλης και μέχρι την περίοδο του μεσοπολέμου. Η δουλειά του ταμπάκου δεν ήταν καθόλου εύκολη. «Χειμώνα καλοκαίρι μέσα στα νερά και στις ασβεσταριές. Στο κάμα του μεγάλου καζανιού όπου ζέσταναν το νερό για τους αμπαστάδες, στις μεγάλες κρεβάτες με τα πολλά ρεύματα, όπου στεγνώναν τα πετσιά. Ύστερα οι βαριές, τα λάδια, οι ντιγράδες, τα πεύκα, τα βελανίδια, το σμάκι. Σκληρή η δουλειά του ταμπάκου και βαριά. Μαυρισμένα χέρια σαν τα πετσιά και ψημένο πρόσωπο» αναφέρει ο λόγιος Δημήτρης Σαλαμάγκας στα «Άπαντα». Μια σειρά από μικροεπαγγέλματα συμπλήρωναν τη χορεία των ταμπάκων: αχθοφόροι (χαμάληδες), βαρκάρηδες-μεταφορείς, συλλέκτες περιττωμάτων και οι κάθε τύπου βοηθοί. «Άλλωστε πάντα υπήρχε ένα διαθέσιμο ανθρώπινο δυναμικό, που περίμενε να εργαστεί εποχικά, και ένα άλλο στις παρυφές των επαγγελμάτων για συμπληρωματικές εργασίες» σημειώνει η καθηγήτρια Βασιλική Ρόκου στο βιβλίο της «Τα βυρσοδεψεία των Ιωαννίνων» (2004). Η άσκηση της βυρσοδεψίας απαιτούσε κάποια απαραίτητα υλικά, όπως τα περιττώματα σκύλων, με τη βοήθεια των οποίων οι ταμπάκηδες καθάριζαν και αποστείρωναν τα δέρματα. Με το τενεκέ και το φαράσι, λοιπόν, οι πιο φτωχοί Γιαννιώτες τριγυρνούσαν σε όλη την πόλη για να φέρουν εις πέρας την αποστολή τους. Την πραγματικά απελπιστική αυτή εικόνα φαίνεται ότι την αξιοποίησαν… δεόντως όσοι είχαν έρθει από τα χωριά, και τους οποίους οι Γιαννιώτες αποκαλούσαν «ντατσκαναραίους». «Η απαξιωτική φράση ‘Τι ήταν οι Γιαννιώτες, όλη μέρα μάζευαν σκυλόσκατα στα σοκάκια’ αναφέρεται ακόμη και σήμερα για να δηλώσει ότι οι χωρικοί που ‘πήγαιναν μέσα’ (δηλαδή στα Γιάννινα) και όσοι διέμεναν μονιμότερα στην πόλη (μαθητευόμενοι στα εργαστήρια, υπηρετικό προσωπικό στα καλοστεκούμενα νοικοκυριά κ.ά) είχαν τη βούληση και το κουράγιο να επιστρέφουν στους πολίτες των Ιωαννίνων την πολιτισμική υποτίμηση με την οποία τους αντιμετώπιζε, και αυτούς συλλήβδην, ο αστικός πληθυσμός» αναφέρει η Ευαγγελή Ντάτση στο βιβλίο της «Τα ισνάφια μας τα βασιλεμένα» (2006). Η εργασία στα ταμπάκικα, μεταπολεμικά, άρχισε να γίνεται υποτονική. Τη δεκαετία του ’70 η δύσκολη και βρόμικη αυτή βιοτεχνία έγραψε τον επίλογό της. Ο ταμπάκος έμεινε όμως στην ιστορία, στην κοινωνική μνήμη και στη λογοτεχνία. «Κι οι ταμπάκοι δεν προφτάσαν κι αυτοί να ιδούνε τι γίνεται γύρω τους, τι ν' άλλαξε τάχα και πότε ν' άλλαξε, κι η δουλειά στα ταμπάκικα όλο και χειρότερα πήγαινε. Σεβρά, λουστρίνια, αδιάβροχα τα φέρναν απόξω, φτηνότερα και καλύτερα δουλεμένα, ακόμα και τις βακέτες και τα σολοδέρματα. Δυο τρεις παλιοί δερματεμπόροι στο παζάρι της πόλης το βρήκανε συμφερότερο, αντίς να παιδεύονται με τους ταμπάκους, να μαζώνουνε τα τομάρια και να τα στέλνουν ακατέργαστα στην Ιταλία, στη Μασσαλία, ακόμα και στη Σύρα, για να τ' αργαστούν εκεί. Με τις μηχανές» γράφει ο Δημήτρης Χατζής στο διήγημά του «Ο Σιούλας ο ταμπάκος» από τη συλλογή των διηγημάτων «Το τέλος της μικρής μας πόλης» (1963). Στη φωτογραφία του Άγγελου Καλογερίδη απεικονίζονται τα ταμπάκικα στη συνοικία Σιαράβα το 1948

Η Σκάλα με τα πολλά πρόσωπα ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΒΑΡΒΑΡΑ ΑΓΓΕΛΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 07/12/2019, 01:30 ΡΕΤΡΟ-TA ΓΙΑΝΝΕΝΑ ΤΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ

Το 1953, ο Δημήτρης Χατζής εκδίδει για πρώτη φορά «Το τέλος της μικρής μας πόλης», μια συλλογή διηγημάτων που έχει «σημαδέψει» τα Γιάννενα. Στα διηγήματά του, ο γιαννιώτης συγγραφέας περιγράφει έναν κόσμο που πεθαίνει και έναν κόσμο που προσπαθεί να ξαναγεννηθεί. Και σε αυτούς τους κόσμους, με πρωταγωνιστές απλούς, καθημερινούς ανθρώπους, σημαντικά τοπόσημα της πόλης των Ιωαννίνων είναι εκεί. Όπως η Σκάλα. «Δύο δρόμους παραπάνω οι βαρελάδες- μετσοβίτες και βλάχοι κι αυτοί βοβουσιώτες και ντρομπρινοβίτες, κοπανούσανε χρόνια εκεί πέρα, πάνω στα ρόμπολα και τις οξιές, με τα ξύλινα σφυριά τους, τον ίδιο μόχτο. Οι ταμπάκοι τους ξέρανε, τους καλημερίζαν, διαφορές δεν είχαν μαζί τους και πάρα-δώσε δεν είχαν. Ήταν, βλέπεις ντατσκαναραίοι, ήγουν χωριάτες. Λίγο παρακάτω, δίπλα στ᾿ αργαστήρια τους ήταν η Σκάλα. Τα μεγάλα καΐκια της λίμνης, σκαφιδωτὰ κι αργοκίνητα, σφαχτά, τυριά, βουτύρατα και τα τέτοια. Οι ταμπάκοι ψωνίζαν άμα χρειαζότανε κάτι, μα και κει δεν είχανε πολλά νταραβέρια - τι νταραβέρια με τους χωριάτες;» γράφει ο Χατζής στο διήγημα «Ο Σιούλας ο ταμπάκος». Η Σκάλα, ανάμεσα από τα ταμπάκικα της συνοικίας Σιαράβα και τα ξυλάδικα. Εκεί που ξεφόρτωναν οι βαρκάρηδες προϊόντα όπως λαχανικά, οπωροκηπευτικά, κάρβουνα και οτιδήποτε και εκεί που οι ψαράδες έδεναν για να πουλήσουν τα λιμνίσια ψάρια και για να φροντίσουν τα δίχτυά τους. Κάποτε, εξάλλου, η Σκάλα αναφερόταν και ως «Ψαράτικα». Εκ των πραγμάτων, γύρω από την περιοχή, και με την πάροδο των χρόνων, αναπτύχθηκαν διάφορες δραστηριότητες, όπως πανδοχεία, τα οποία μετά τον πόλεμο άρχισαν να χάνουν αυτή τη χρήση τους, καφενεία και κρασοπουλιά, μανάβικα, φούρνοι κ.λπ. Οι κόσμοι άλλαξαν, ο ένας έδωσε στη σκυτάλη τον άλλον, και σήμερα η περιοχή αποτελεί έναν τόπο ψυχαγωγίας και διασκέδασης, με τις βιοτεχνικές ή εμπορικές δραστηριότητες να έχουν αφήσει απλώς κάποια ίχνη του παρελθόντος. Η γραφική, παραδοσιακή και «ζωντανή» αυτή περιοχή της πόλης των Ιωαννίνων αποτέλεσε το σκηνικό για κινηματογραφικά και τηλεοπτικά γυρίσματα. Ο Θεόδωρος Αγγελόπουλος έχει απαθανατίσει σημεία της Σκάλας σε αρκετά πλάνα ταινιών του, όπως και ο Σταύρος Καπλανίδης στην τηλεοπτική σειρά «Ο Λούσιας», βασισμένη στο μυθιστόρημα του Νίκου Χουλιαρά, που μεταδόθηκε από την ΕΡΤ1 το 1989. Ο «Τύπος Ιωαννίνων» κάνει ένα μικρό φωτογραφικό αφιέρωμα στη Σκάλα, καλύπτοντας τις δεκαετίες του ’70 και του ’80. Όλες οι φωτογραφίες, εκτός από τη φωτογραφία-πλάνο ταινίας του Αγγελόπουλου, είναι του εικαστικού Πέρου Μπέχλη. Μερικές από αυτές είχαν φιλοξενηθεί σε οδηγό της πόλης των Ιωαννίνων που είχε εκδοθεί το 1985. Στη φωτογραφία απεικονίζεται Το καφενείο «Βόρειος Ήπειρος» ή το καφενείο του Σάββα όπως έμεινε γνωστό. Στεγαζόταν στο παλιό πανδοχείο του Τσούλη, όπου σήμερα, εδώ και τρεις δεκαετίες, βρίσκεται το καφέ μπαρ Σκάλα

Στο λιμανάκι της «Σκάλας», στη συνοικία του Σιαράβα βρίσκεται το διώροφο κτίριο που κτίστηκε στις αρχές του 20ου αιώνα. Ο απάνω όροφος του κτιρίου χρησιμοποιήθηκε τον προηγούμενο αιώνα ως πανδοχείο, με την ονομασία «Νέα Υόρκη». Χώρος φιλόξενος για τους επισκέπτες της πόλης μας που ερχόταν κυρίως από την απέναντι πλευρά της λίμνης. Στο ισόγειο του Πανδοχείου λειτουργούσε το ιστορικό καφενείο «τα ναυτάκια». Το κτίριο στις μέρες μας είναι γνωστό με το όνομα αυτό και στον ανακαινισμένο από το 1996 χώρο λειτουργεί σήμερα ένα σύγχρονο καφέ μπαρ.(https://egiannina.wordpress.com/)

Η συνοικία του Κουραμπά στο παρελθόν… και σήμερα

Ο Κουραμπάς… των ξένων

Ο Κουραμπάς κάποτε, στα μέσα του 19ου αιώνα, ήταν ένα απλό αγρόκτημα, που ανήκε σε έναν τουρκογιαννιώτη άρχοντα, τον Φαήκ εφένδη. Κάποια ωραία μέρα, ο Φαήκ αποφάσισε να φυτέψει σε αυτό το μεγάλο αγρόκτημα τριανταφυλλιές. Όχι επειδή ήταν κάποια ρομαντική ψυχή αλλά επειδή ήθελε να βγάλει χρήματα. Είχε δει στην Ανδριανούπολη, όπου ζούσε ο αδελφός του, τις καλλιέργειες τριανταφυλλιάς και την παραγωγή ροδέλαιου το οποίο πωλούνταν σε υψηλές τιμές. Με το μυαλό στο ροδέλαιο, έφερε στα Γιάννενα 5000 δενδρύλλια και τα φύτεψε. Οι τριανταφυλλιές όμως δεν άντεξαν. Το επιχειρηματικό του σχέδιο απέτυχε λόγω μη επαρκούς ποσότητας νερού παρά τα πηγάδια που είχε ανοίξει. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1885, αναλαμβάνει καθήκοντα βαλή των Ιωαννίνων ο Χιβζή πασάς ο οποίος αποφάσισε την ίδρυση νοσοκομείου με το σκεπτικό ότι οι ξένοι υπάλληλοι, οι περαστικοί , οι φτωχοί και άποροι της πόλης δεν είχαν πρόσβαση σε ιατρική περίθαλψη. Το αγρόκτημα του Φαήκ κρίθηκε ως το πιο κατάλληλο σημείο για το νοσοκομείο των ξένων –στα τούρκικα «Γκουρ Γαριμπάχ», από όπου κατά παραφθορά προέκυψε η ονομασία «Κουραμπάς», σύμφωνα με τους περισσότερους ερευνητές. Ο λόγιος Σωτήρης Ζούμπος περιγράφει με ιδιαίτερα γλαφυρό τρόπο πώς ο Φαήκ εφένδης αναγκάστηκε να πουλήσει το αγρόκτημά του. «Η αδυναμία του ήταν ότι κάθε βραδάκι κατέβαινε εις το υπαίθριο καφέ σιαντάν, στο παραλιακό καφενείο του Μέτκου όπου χόρευαν περαστικές σαντέζες. Εκεί ο Φαήκ εφένδης, άγαμος και μόνος, έβρισκε συντροφιά και παραηγοριά χαριεντιζόμενος μετ’ εκείνων, κερνών πλουσιοπαρόχως ποτά και ιδίως το ‘σίδερο’ (τον μηλίτην οίνον) ακριβό ποτόν της εποχής εκείνης και επιστρέφων μισομεθυσμένος εις το σπίτι του τα μεσάνυχτα. Τον πίεσαν να ξοδεύει λεφτά σε χαρτιά. Αυτός δανειζόταν από τον Μέτκο και σταμάτησε να πηγαίνει μέχρι που ο Μέτκος πήγε και τα ζήτησε. Αναγκάστηκε τότε να αποφασίσει να πουλήσει το κτήμα» αναφέρει στα «Άπαντα». Ο εκρηκτικός συνδυασμός «τζόγος και γυναίκες» οδήγησαν λοιπόν στην ανέγερση του νοσοκομείου στον Κουραμπά σε σχέδια του πολωνού αρχιτέκτονα και νομομηχανικού Σιγισμόνδου Μινέικο (μελλοντικού πεθερού του Γιώργου Παπανδρέου). Το κτιριακό νοσοκομειακό συγκρότημα περιλάμβανε παθολογικό, χειρουργικό και γυναικολογικό τμήμα, αναρρωτήριο και τμήμα αφροδίσιων νοσημάτων. Γύρω από τα κτίρια (που καταλάμβαναν και το τμήμα του Κουραμπά όπου βρίσκεται σήμερα το Grand Serai) φυτεύτηκαν διάφορα καλλωπιστικά δέντρα και άνθη. «Ο Χιβζή πασάς, επιθυμών να εξωραΐσει την πόλη και να την πλουτίσει και στολίσει με ωδικά πουλιά, έφερεν από τα Βιτόλια όπου ήτο πριν βαλής, εκατό ζεύγη τρυγόνων, τας λεγόμενας δεκοχτούρες, με την ιδιάζουσα ηχηράν και ιδιόρρυθμον φωνήν των, εκδώσας αυστηράς διαταγάς διά τη σύλληψη ή το σκότωμα των πουλιών αυτών» αναφέρει ο Ζούμπος. Το επίσημο όνομα του νοσοκομείου των ξένων ήταν «Χαμηδιέ» προς τιμή του σουλτάνου Αβδούλ Χαμήτ Χαν. Με την απελευθέρωση, το νοσοκομείο περιήλθε στον δήμο Ιωαννιτών και ονομάστηκε «Η Αγάπη». ΒΑΡΒΑΡΑ ΑΓΓΕΛΗ, ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 21/01/2017, 02:50

Κουραμπάς: ένας «ξένος» τόπος (σήμερα) ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΒΑΡΒΑΡΑ ΑΓΓΕΛΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 03/01/2024, 14:06 Μέσα σε μια δεκαετία, «επενδύθηκε» 1 εκατ. ευρώ για «αναπλάσεις» σε ένα από τα πιο κεντρικά σημεία της πόλης των Ιωαννίνων: Στο πάρκο Κουραμπά-Λακκωμάτων. Δέκα χρόνια μετά, όλη αυτή η έκταση μοιάζει να είναι περισσότερο αποξενωμένη από ποτέ, αποκομμένη από την τοπική κοινωνία. Το πάρκο Κουραμπά αποτελούσε κάποτε έναν τόπο ξεκούρασης και ψυχαγωγίας, ιδίως τα καλοκαίρια. Το γειτονικό πάρκο Λακκωμάτων διατηρούσε κυρίως τον χαρακτήρα ενός χώρου πρασίνου. Σίγουρα, προβλήματα υπήρχαν. Γι αυτό, και οι δημοτικές αρχές των Ιωαννίνων επιχείρησαν την ανάπλασή τους με στόχο να γίνουν αυτοί οι χώροι πιο λειτουργικοί και πιο φιλικοί για όλους τους πολίτες. Με ένα κόστος περίπου 500.000 ευρώ, το 2016 ξεκίνησε να λειτουργεί μια παιδική χαρά, ο «Πορτοκαλί Αρκούδος», στον Κουραμπά, η οποία αναπτύχθηκε σε όλη την ελεύθερη έκταση, βάσει των προδιαγραφών που έθετε το ΕΣΠΑ, από όπου και προήλθε η χρηματοδότηση. Παράλληλα, υπήρξαν και οι προβλεπόμενες νομοθετικές ρυθμίσεις για τη λειτουργία των παιδικών χαρών. Το κεφάλαιο «παιδικές χαρές» αποδείχτηκε πολύ δύσκολο για τον Δήμο Ιωαννιτών, όπως και για άλλους Δήμους. Η συντήρησή τους, η επισκευή τους και η πιστοποίησή τους αποτέλεσαν μέσα στα χρόνια ακόμα και πεδίο πολιτικών αντιπαραθέσεων. Ο Δήμος Ιωαννιτών διαθέτει αυτή τη στιγμή 65 χαρές –δεν είναι και λίγες. Πόσες είναι ανοιχτές; Δύσκολη απάντηση, προς το παρόν. Η παιδική χαρά, πάντως, στον Κουραμπά συνεχίζει να παρουσιάζει μια κακή εικόνα. Κατεστραμμένα παιχνίδια, σπασμένος εξοπλισμός, σκουπίδια παντού. Ο χώρος έγινε επί της ουσίας μη προσβάσιμος. Μέσα στα χρόνια, ήταν λίγες οι καλές στιγμές αυτής της παιδικής χαράς. Στιγμές δηλαδή που λειτουργούσε με όλα τα προβλεπόμενα. Πριν από δύο μήνες, στο πάρκο Κουραμπά, κόπηκαν και έξι μεγάλα πεύκα. Τρία μέσα στην παιδική χαρά και τρία μπροστά από το Εικαστικό Εργαστήρι του Δήμου. Για την κοπή των δέντρων αυτών υπήρξε ομόφωνη απόφαση της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής τον περασμένο Νοέμβριο. «Λόγω του μεγέθους τους, της ηλικίας τους, της κλίσης που έχουν σε σχέση με την κατακόρυφο και της θέσεως που βρίσκονται τα εν λόγω δένδρα, ενδέχεται από πιθανή πτώση αυτών να θέσουν σε κίνδυνο τη σωματική ακεραιότητα των συμπολιτών μας και να προκαλέσουν υλικές ζημιές» σημειώνεται σε εκείνη την απόφαση, για την οποία δεν είχε υπάρξει ανακοίνωση. Πρόθεση του Δήμου είναι να γίνει η φύτευση νέων δέντρων. Λίγα μέτρα πιο κάτω, το πάρκο Λακκωμάτων όπου πριν από λίγους μήνες ολοκληρώθηκε μια παρέμβαση με αρκετό τσιμέντο, που άλλαξε πολύ την όψη του χώρου αυτού. Το πάρκο Λακκωμάτων έχει ενοποιηθεί με το πάρκο Κουραμπά με μια σκάλα… Όλη αυτή η έκταση μπορεί να έχει δημόσιο χαρακτήρα, αλλά το ερώτημα προκύπτει αβίαστα: Κατά πόσο αυτό το ενοποιημένο πάρκο είναι πραγματικά «ανοιχτό» για τους πολίτες;

Τα κτίρια των Εθνικών Ευεργετών

Η (παλιά) ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΣΧΟΛΗ

Ίδρυση και πρώτα χρόνια Η Ζωσιμαία Σχολή υπήρξε ένα από τα πιο σημαντικά ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα στη διάρκεια της τελευταίας περιόδου της Οθωμανικής κυριαρχίας (1828-1913). Η Ζωσιμαία ιδρύθηκε το 1828 στα Ιωάννινα με προσωπική δαπάνη των αδερφών Ζωσιμά και εξακολουθεί να λειτουργεί μέχρι σήμερα ως γυμνάσιο, σύμφωνα με τους κανονισμούς του Υπουργείου Παιδείας. Κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης (1821-1830) και ενώ οι συγκρούσεις ακόμα μαίνονται στην περιοχή της Ηπείρου, τα Ιωάννινα, η πολιτιστική πρωτεύουσα του νέου ελληνισμού, και ένα σημαντικό κέντρο του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, έπεφτε σε μια βραχυπρόθεσμη παρακμή. Σε αυτό το σημείο, πέντε αδέλφια της οικογένειας των Ζωσιμάδων είχαν μεταναστεύσει στη Ρωσία, όπου έγιναν επιτυχημένοι έμποροι και αποφάσισαν να προβούν σε μια σημαντική συμβολή στην πατρίδα τους, τη χρηματοδότηση για την ίδρυση ενός νέου εκπαιδευτικού ιδρύματος. Η Ζωσιμαία Σχολή ιδρύθηκε το 1828 και αρχικά λειτούργησε με τέσσερις σχολικές τάξεις σε ένα μικρό τουρκικό σπίτι στην περιοχή σημερινής Πλατείας Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος. Η Σχολική Επιτροπή των Ιωαννίνων, ένας οργανισμός που είναι αρμόδιος της διαχείριση των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της πόλης, είχε την πλήρη ευθύνη της διαχείρισης της Ζωσιμαίας, με την οικονομική ενίσχυση της οικογένειας Ζωσιμά. Από το 1832 χρησιμοποιείται ο τίτλος Ζωσιμαία ως προσδιοριστικό του διδακτηρίου και της δραστηριότητας του. Το 1833 ο Αναστάσιος Σακελλάριος από το Ζαγόρι, ένας πρώην μαθητής του Αθανάσιου Ψαλίδα - ένας σημαντικός πνευματικός του ελληνικού Διαφωτισμού και σύμβουλος του Αλή Πασά - έγινε διευθυντής της Ζωσιμαίας. Το 1834 αγοράζεται οικόπεδο που βρίσκεται η σημερινή Ζωσιμαία. Στη θέση αυτή βρισκόταν η οικία του μεγαλέμπορου Δημητρίου Αθανασίου. Παρά τα προβλήματα, φιλοξένησε τη σχολή μέχρι το 1905 που άνοιξε τις πύλες της το νέο κτήριο στο ίδιο οικόπεδο. Το 1840 τρεις τάξεις προστέθηκαν στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα του σχολείου. Η σχολή έγινε από τετρατάξια επτατάξια τη δεκαετία του 1830 και το 1852 σύμφωνα με τη διαθήκη του Νικόλαου Ζωσιμά χωρίστηκε σε τριτάξιο ελληνικό σχολείο και σε τετρατάξιο γυμνάσιο. Κατά τη διάρκεια της διεύθυνσης Α. Σακελλάριου η σχολή έγινε ξακουστή στον ευρύτερο ελληνικό χώρο. Εκτός από πολλούς Ηπειρώτες μαθητές, υπήρχαν και μαθητές ακόμη και από την Ανατολική Ρωμυλία και από άλλα μέρη του εκτός ελληνικού κράτους τότε Ελληνισμού. Έχουν καταγραφεί μεταγραφές ακόμη και από τη «Μεγάλη του Γένους Σχολή» της Κωνσταντινούπολης. Επίσης από τη σχολή αποφοίτησαν ακόμη και ορισμένοι Τούρκοι και Αλβανοί, οι οποίοι διακρίθηκαν στον πολιτικό και στρατιωτικό στίβο των χωρών τους. Ανάμεσα στις επιφανείς προσωπικότητες που αποφοίτησαν από τη Ζωσιμαία Σχολή είναι και οι ακόλουθοι : Κ. Κρυστάλλης, Α. Γούδας, Κενάν Μεσαρέ, Εσάτ Πασάς, Γ. Χατζής Πελλερέν, Δ. Σαλαμάγκας, Δ. Χατζής και άλλοι. Οι μαθητές της έφτασαν να είναι 400 εκείνο το χρονικό διάστημα, ο ίδιος ο Α. Σακελλάριος δίδασκε στις 2 τελευταίες τάξεις. Οι απόφοιτοι, όσοι δεν συνέχιζαν τις σπουδές στο Πανεπιστήμιο, διορίζονταν δάσκαλοι σε όλες τις πόλεις και χωριά της Βαλκανικής με ελληνικό πληθυσμό. Το 1860 με απόφαση του Πανεπιστημίου Αθηνών, οι απόφοιτοι της Ζωσιμαίας εισάγονταν σε αυτό χωρίς εισαγωγικές εξετάσεις. Το 1862 ο Α. Σακελλάριος αποχωρεί από τη σχολή ύστερα από διένεξη με την εφορεία καταστημάτων Νεότερα χρόνια Το 1901 ανατέθηκε στον γιαννιώτη μηχανικό Π. Μελίρρυτο και στον ταγματάρχη του Μηχανικού Δ. Χρηστίδη η εκπόνηση της μελέτης ανέγερσης της πρώτης ‘Σχολής’. Η θεμελίωση του κτιρίου έγινε στις 17 Φεβρουαρίου 1902 και τα εγκαίνια αυτού τρία χρόνια αργότερα,στις 14 Φεβρουαρίου 1905. Η πρόσοψη του κτηρίου ήταν αντιγραφή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου των Αθηνών. Το κτίριο φιλοξένησε τη σχολή μέχρι και τον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο, όταν και βομβαρδίστηκε και μετατράπηκε σε φυλακή. Η εκπαιδευτική δραστηριότητα της Ζωσιμαίας μεταφέρθηκε προσωρινά στο κτίριο του Ρουμανικού γυμνασίου (μετέπειτα Οικονομικό γυμνάσιο). Από το 1951 άρχισε να κατασκευάζεται το κτήριο της τελευταίας Ζωσιμαίας σε σχέδια του αρχιτέκτονα Πάτροκλου Καραντινού. Με την ολοκλήρωση του κτιρίου το 1957 η σχολή εγκαταστάθηκε σε αυτό. Το προηγούμενο κτίριο που είχε βομβαρδιστεί αποκαταστάθηκε και αργότερα λειτούργησε σαν γυμνάσιο Αρένων. Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%96%CF%89%CF%83%CE%B9%CE%BC%CE%B1%CE%AF%CE%B1_%CE%A3%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%A

(πρώην) ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ

Πρόκειται για συγκρότημα κτιρίων (Λεωφόρος Δωδώνης 10) που κτίστηκε το 1930, σε σχέδια των αρχιτεκτόνων Αριστοτέλη Ζάχου και Περικλή Μελίρρυτου και τα εγκαίνια έγιναν το 1938. Κατά τη διάρκεια του Ελληνοϊταλικού Πολέμου, στη νότια πτέρυγα στεγαζόταν το Στρατιωτικό Νοσοκομείο. Μέχρι το 1965, φιλοξένησε τη Φιλοσοφική Σχολή Ιωαννίνων, ενώ από το 1980, εκτός από την Ακαδημία, στο κτίριο στεγάζονται σχολεία πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Η Aκαδημία αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και πιο επιβλητικά κτίρια των Ιωαννίνων. Η διάσπαση, όμως, αυτού του όγκου σε μικρότερους λειτουργεί θετικά στη συνολική εικόνα του κτίσματος. Το κτιριακό συγκρότημα της Ζωσιμαίας Ακαδημίας παρουσιάζει ένα λιτό αρχιτεκτονικό στυλ με στοιχεία νεοβυζαντινισμού, που προσδίδουν εκκλησιαστική μεγαλοπρέπεια. Πηγή: https://www.travelioannina.com/sights/demosia-ktiria-18/32-zosimaia-paidagogike-akademia

ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΒΑΡΒΑΡΑ ΑΓΓΕΛΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 27/01/2018, 11:25 (Πρώην) Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία: Ένα από τα πιο σημαντικά κτίρια της πόλης με μια πορεία 80 ετών στην εκπαίδευση. Κι επιπλέον ένα κτίριο στις αίθουσες του οποίου διαδραματίστηκαν γεγονότα που άφησαν το αποτύπωμά τους στην κοινωνική και ιστορική συνείδηση της πόλης… Πριν την ανέγερσή του, στην περιοχή υπήρχε ένα τζαμί, το Οσμάν τσιαούς τζαμί, το οποίο, μαζί με τα συνοδευτικά κτίρια, αποτελούσε κατά την οθωμανοκρατία τον πυρήνα ενός θρησκευτικού και εκπαιδευτικού κέντρου. Στα τέλη της δεκαετίας του ’20, το τζαμί κατεδαφίστηκε, όπως κι άλλα τζαμιά της πόλης, αρκετά από τα οποία είχαν εγκαταλειφθεί από την εποχή της ύστερης οθωμανοκρατίας ήδη. Λίγο νωρίτερα, η Μητρόπολη Ιωαννίνων είχε αγοράσει την όλη έκταση για να ανεγείρει ένα μεγάλο εκπαιδευτήριο με σκοπό να στεγάσει τη Μαρούτσειο Σχολή, την Παυλίδειο Σχολή και το 3ο Ελισαβέτειο Παρθεναγωγείο. Ο σχεδιασμός όμως άλλαξε στην πορεία και τελικά το κτίριο στέγασε την Παιδαγωγική Ακαδημία που ονομάστηκε Ζωσιμαία προς τιμή των ηπειρωτών ευεργετών, των αδελφών Ζωσιμάδων. Ο θεμέλιος λίθος μπήκε το 1930 και τα εγκαίνια έγιναν αρκετά χρόνια μετά, τον Νοέμβριο του 1938. Το κτίριο με το τοξωτό πρόπυλο φέρει δε τη σφραγίδα ενός από τους πιο σημαντικούς έλληνες αρχιτέκτονες, του Αριστοτέλη Ζάχου, ο οποίος έμεινε μακριά από τα κλασικιστικά πρότυπα της εποχής του. Επιβλέπων μηχανικός του έργου ήταν ο μηχανικός του Δήμου Περικλής Μελίρρυτος. Τον Αριστοτέλη Ζάχο εξ Αθηνών είχε «επιστρατεύσει» ο μητροπολίτης Ιωαννίνων Σπυρίδων. Όταν έγιναν τα εγκαίνια του διδακτηρίου, η Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, η οποία μέχρι τότε στεγαζόταν σε άλλο κτίριο της πόλης, μετακόμισε άμεσα. Ο θεσμός των Παιδαγωγικών Ακαδημιών, στις οποίες γινόταν διετής εκπαίδευση δασκάλων, είχε δημιουργηθεί το 1934 σε έξι συνολικά πόλεις της χώρας. Για την ίδρυση Παιδαγωγικής Ακαδημίας στα Γιάννενα, είχε δοθεί μεγάλος αγώνας από τις τοπικές αρχές. Κι αυτό επειδή υπήρχαν πιέσεις από βουλευτές της Κέρκυρας που ήθελαν το ίδρυμα αυτό στο νησί τους. Από το 1934 λοιπόν μέχρι το 1982, οπότε και μπήκε τέλος στο εκπαιδευτικό αυτό σύστημα, από τη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία αποφοίτησαν πάνω από 7.000 δάσκαλοι. Η δεκαετία του ’40, ήταν πάντως η πιο κρίσιμη δεκαετία για τη διαδρομή του κτιρίου αυτού. Με την έναρξη του πολέμου, λειτούργησε εκεί στρατιωτικό νοσοκομείο. Το Πάσχα του 1941, τα Γιάννενα βομβαρδίστηκαν από τους Γερμανούς. Μια βόμβα έπεσε στο νοσοκομείο. Πάνω από 50 άνθρωποι –γιατροί, νοσοκόμες, τραυματίες- έχασαν τη ζωή τους. Στις στέγες του το κτίριο της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας έφερε ευδιάκριτα το σήμα του Ερυθρού Σταυρού… Και από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στον εμφύλιο και σε μια δίκη-παρωδία στο έκτακτο στρατοδικείο Ιωαννίνων η οποία οδήγησε στο εκτελεστικό απόσπασμα 16 Γιαννιώτες, μεταξύ των οποίων και η Ευτυχία Πρίντζου, γραμματέας της Νομαρχιακής Επιτροπής Ιωαννίνων του ΚΚΕ. Πρόκειται για τη «δίκη Πρίντζου» (όπως έμεινε γνωστή), που διεξήχθη στην αίθουσα τελετών της Ζωσιμαίας Ακαδημίας. Η επίταξη της αίθουσας ήταν αναγκαία λόγω του μεγάλου αριθμού των κατηγορουμένων, πάνω από 110. Καμία άλλη αίθουσα στα Γιάννενα δεν μπορούσε να χωρέσει τόσους κατηγορούμενους. Ένας από τους «δικαστές» ήταν ο λοχαγός μηχανοκινήτων Στυλιανός Παττακός, ο γνωστός της τριανδρίας της Χούντας του 1967. Και από τα τραγικά γεγονότα της δεκαετίας του ’40, στη δεκαετία του ’60, όταν και το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων έκανε τα πρώτα του βήματα ως παράρτημα του Αριστοτέλειου Πανεπιστήμιου Θεσσαλονίκης. Το ακαδημαϊκό έτος 1964-1965, ιδρύθηκε το Τμήμα της Φιλοσοφικής, το οποίο στεγάστηκε στο κτίριο της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας. Για μία χρονιά, οι 200 φοιτητές έκαναν μάθημα στην αίθουσα τελετών. Το επόμενο ακαδημαϊκό έτος μετακόμισαν στο κτίριο στην οδό Δομπόλη. Την ίδια περίοδο, το στρατιωτικό νοσοκομείο Ιωαννίνων συνέχιζε να φιλοξενείται σε μία πτέρυγα του συγκροτήματος. Εκεί έμεινε μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’80. Από τότε, και με την παράλληλη κατάργηση των Παιδαγωγικών Ακαδημιών, το κτίριο του Αριστοτέλη Ζάχου φιλοξενεί αποκλειστικά και μόνο σχολεία όλων των βαθμίδων. Η ΚΑΠΛΑΝΕΙΟΣ ΣΧΟΛΗ Η ΚΑΠΛΑΝΕΙΟΣ ΣΧΟΛΗ

Η Καπλάνειος Σχολή ιδρύθηκε από την ευεργεσία του Γιαννιώτη Ζώη Καπλάνη, στη θέση της Μαρουτσαίας Σχολής. Ο Καπλάνης, φτωχό παιδί από το Γραμμένο των Ιωαννίνων έγινε πλούσιος έμπορος στη Μόσχα και ίδρυσε τη σχολή αυτή το 1797 δίνοντας εν ζωή το σεβαστό κληροδότημα των εκατό χιλιάδων ρουβλίων για να στεγάζεται το σχολείο. Προίκησε τη Σχολή με μεγάλη βιβλιοθήκη και άλλα εποπτικά μέσα διδασκαλίας. Κυρίως όργανα φυσικής. Την οργάνωση του σχολείου και τη διεύθυνσή του την ανάθεσε στον ξακουστό τότε δάσκαλο Αθανάσιο Ψαλίδα. Ονομάζεται και Πατριαρχική, επειδή κατοχυρώθηκε το 1805 με σιγίλλιο του Πατριάρχη Καλλίνικου Ε'. Σχολάρχης διορίστηκε ο Αθανάσιος Ψαλίδας. Η σχολή κάηκε το 1821. Το 1922-1926 ξανακτίστηκε και λειτουργεί σήμερα ως σχολικό συγκρότημα. Στο κτήριο της καπλανείου σχολής στεγάζεται το 1ο δημοτικό σχολείο Ιωαννίνων (Ελισαβέτειο) και το 2ο δημοτικό σχολείο Ιωαννίνων (Καπλάνειο). Πηγή: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CF%80%CE%BB%CE%AC%CE%BD%CE%B5%CE%B9%CE%BF%CF%82_%CE%A3%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%AE Η ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ

Η ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ Στην οδό Ανεξαρτησίας, απέναντι από το Γυαλί Καφενέ, το κτίριο Γ. Σταύρου, που σήμερα φιλοξενεί τις υπηρεσίες της Εκπαίδευσης, αποτελούσε για έναν αιώνα περίπου το καταφύγιο πολλών ορφανών ή φτωχών παιδιών. Εκεί σε αυτό το «έργο τέχνης», όπως χαρακτηρίστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού το 1981, με τα νεοκλασικά και νεοαναγεννησιακά στοιχεία, με την επιβλητική είσοδο και με τον ζωγραφικό διάκοσμο του εσωτερικού, λειτούργησαν και σχολές παραδοσιακών επαγγελμάτων. Όλα ξεκίνησαν το 1869, όταν ο Γιαννιώτης έμπορος, πρώτος τραπεζίτης του ελληνικού κράτους και πρώτος διοικητής της Εθνικής Τράπεζας Γεώργιος Σταύρου με τη διαθήκη του δώρισε στην πόλη των Ιωαννίνων ένα οικόπεδο και ένα σεβαστό για την εποχή ποσό για την ανέγερση και λειτουργία ενός ορφανοτροφείου αρρένων με σκοπό την εκμάθηση βιοποριστικών χειρωνακτικών επαγγελμάτων. Στο οικόπεδο που δώρισε, βρισκόταν κάποτε το αρχοντόσπιτο του πατέρα του, του Σταύρου Ιωάννου, υπουργού οικονομικών του Αλή πασά. Η κατοικία αυτή, που συνόρευε τότε με ένα κανάλι της λίμνης, καταστράφηκε το 1820.Την εκτέλεση της διαθήκης του Γεωργίου Σταύρου ανέλαβαν στενοί συνεργάτες του στην Εθνική Τράπεζα. Η ανέγερση του ορφανοτροφείου δεν ήταν εύκολη υπόθεση, καθώς η οθωμανική διοίκηση διατηρούσε τις ενστάσεις της. Μετά από πολλά εμπόδια, ο θεμέλιος λίθος μπήκε τελικά τον Ιούλιο του 1882. Με πολλές προσπάθειες και αρκετά παρατράγουδα (π.χ. κατάχρηση χρημάτων) η κατασκευή του κτιρίου ολοκληρώθηκε το 1886. Σύμφωνα με έκδοση του Ιστορικού Αρχείου της Εθνικής Τράπεζας το 2010, την αρχιτεκτονική μελέτη εκπόνησαν οι αρχιτέκτονες της τράπεζας, Θ. Τόμπρος και Ι. Δέδες, με τον πολωνικής καταγωγής μηχανικό της οθωμανικής διοίκησης στα Γιάννενα Σιγισμόνδο Μινέικο να αναλαμβάνει την εκτέλεση του σχεδίου. Σημαντικός σταθμός στην όλη διαδρομή του κτιρίου αυτού, ήταν η ίδρυση σχολής αργυροχρυσοχοΐας το 1930, μετά από επιμονή της λαογράφου Αγγελικής Χατζημιχάλη και πρωτοβουλία του μητροπολίτη Ιωαννίνων Σπυρίδωνα. Οι μαθητές δεν διδάσκονταν μόνο τις τεχνικές του ασημιού, αλλά και σχέδιο. Σημαντικοί ασημουργοί όπως ο Αλέξανδρος Τζουμάκας δίδαξαν σε αυτή τη σχολή. Ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος οδήγησε σε παύση της λειτουργίας της σχολής. Η σχολή άνοιξε ξανά το 1948 για να κλείσει οριστικά στα τέλη της δεκαετίας του '60. Παράλληλα, η εκμάθηση των διαφόρων παραδοσιακών τεχνών, όπως της ξυλουργικής ή της επεξεργασίας μαρμάρου, μεταφέρθηκε σε κτίρια, ιδιοκτησίας της Μητρόπολης Ιωαννίνων, κοντά στον Άγιο Νικόλαο Κοπάνων. Το κτίριο Γ. Σταύρου στην οδό Ανεξαρτησίας συνέχισε να λειτουργεί ως ορφανοτροφείο-οικοτροφείο μέχρι το 1980... Στα μέσα της δεκαετίας του '80, το μεγάλο αυτό κτίριο, ιδιοκτησίας της Μητρόπολης Ιωαννίνων, στέγασε διοικητικές υπηρεσίες της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Εκείνη την περίοδο έγιναν εκτεταμένες εργασίες συντήρησης του κτιρίου από την τότε Νομαρχία Ιωαννίνων, με αφορμή την υπό κατάρρευση στέγη. Με τη μετακόμιση των υπηρεσιών της Ιατρικής στην πανεπιστημιούπολη, το κτίριο έμεινε άδειο για πολλά χρόνια. Μέχρι που, μετά από συνεννόηση της τότε Νομαρχίας και της Μητρόπολης, έγινε η στέγαση των υπηρεσιών της Εκπαίδευσης.

Η ΠΑΠΑΖΟΓΛΕΙΟΣ ΥΦΑΝΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ

Κτίστηκε κατά το β΄ μισό του 19ου αιώνα, σε σχέδια του αρχιτέκτονα Περικλή Μελίρρυτου και με δαπάνες της ευεργέτιδας Αγγελικής Παπάζογλου για την εκπαίδευση «πτωχών κορασίδων». Μεταπολεμικά, στέγασε τα δικαστήρια Ιωαννίνων. Από τη δεκαετία του 1970 χρησιμοποιείται ως σχολείο. ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ

Η ΖΩΣΙΜΑΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Η Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) και υπάγεται στο Υπουργείο Παιδείας & Θρησκευμάτων. Στεγάζεται μόνιμα, από το 1987, σε διώροφο κτήριο, νεοκλασικού τύπου, σε σχέδια του Περικλή Μελίρρυτου, στο κέντρο της πόλης, στη συμβολή των οδών Μάρκου Μπότσαρη και Ελευθερίου Βενιζέλου. Αποτελεί κέντρο επικοινωνίας και πληροφόρησης, με παροχή ποικίλων υπηρεσιών μέσω των αντίστοιχων τμημάτων της. Χώρος μελέτης, αλλά και καθημερινής επικοινωνίας, στοχεύει στην προώθηση της ανάγνωσης, στη διαχείριση και διάχυση της γνώσης, στη στήριξη της εκπαιδευτικής πράξης, αλλά και στη διαφύλαξη, ανάδειξη και προβολή της εκτεταμένης και σε λαμπρότητα ασύγκριτης πνευματικής παράδοσης της πόλης του «Γιαννιώτικου Διαφωτισμού». Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗΣ Η σημερινή Ζωσιμαία Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη είναι ο απότοκος της Βιβλιοθήκης του «Σχολείου των Ζωσιμάδων». «Ως άλλοι ευεργετικοί φωστήρες η φιλογενεστάτη και γενναιοτάτη Αδελφότης των Ζωσιμάδων», Αναστάσιος (1754-1819), Νικόλαος (1758-1842), Θεοδόσιος (1760-1791) και Ζώης (1764-1827), διακατεχόμενοι από το πάθος της αγάπης προς την Πατρίδα και το Γένος, αποφάσισαν να διαθέσουν όλη την περιουσία τους, αφειδώς, για τον φωτισμό του Γένους, την διάδοση της Παιδείας, την Εθνική Ιδέα και εν κατακλείδι, τη σωτηρία της «Πότνιας Ελλάδος». Ήδη από το 1792 αποστέλλουν τακτικότατα το λάσσο τους για τη γνωστή Μπαλαναία Σχολή, στην οποία δίδασκε η συντηρητική οικογένεια των Μπαλάνων (Μπαλάνος Βασιλόπουλος (1723-1760), Κοσμάς Μπαλάνος (1760-1799), Κωνσταντίνος Μπαλάνος ή Μπαλανίδης (1799-1818), Αναστάσιος Μπαλάνος (1818-1821)). Την Μπαλαναία συντηρούν αποκλειστικώς, μετά την κατάρρευση της Βενετικής Δημοκρατίας και τη δέσμευση των καταθέσεων των εν Βενετία Ηπειρωτών, το 1797, ενώ παράλληλα την πλουτίζουν με Βιβλιοθήκη και φροντίζουν για την έκδοση και δωρεάν διανομή βιβλίων. Ουσιαστικά, η Βιβλιοθήκη γεννήθηκε την εποχή του Γιαννιώτικου Διαφωτισμού, από φωτισμένους επιχειρηματίες του 18ου αι. , τους Ζωσιμάδες και την πεποίθησή τους ότι «Όταν τα φώτα λάμψωσιν, η δουλεία εξ ανάγκης πρέπει να παύση. Τούτο […] είναι αξίωμα της Ηθικής και της Πολιτικής, τόσον βέβαιον όσον και τα μαθηματικά αξιώματα: «Επιστήμαι και τυραννία ποτέ δεν συγκατοίκησαν ομού• αν η τυραννία δεν προφθάση να τας διώξη, πρέπει εξάπαντως να διωχθή απ’ αυτάς». Έκτοτε, η ιστορία της Σχολής και της Βιβλιοθήκης της υπήρξε μακρόχρονη, περιπετειώδης και ταραχώδης. Mετά την ολοσχερή καταστροφή των Ιωαννίτικων Σχολών και των πλούσιων Βιβλιοθηκών τους, από την μεγάλη πυρκαγιά του 1820-22, και την αποκατάσταση της τάξης στην πόλη, οι Νικόλαος και Ζώης Ζωσιμάς, συστήνουν εκ νέου, το Δημόσιον Γενικό Ελληνικό Σχολείο, το πρώτο Ανώτερο Σχολείο στα Ιωάννινα. Στο νεοσυσταθέν Σχολείο στεγάστηκε και Βιβλιοθήκη, όπου συγκεντρώθηκαν όλα τα διασωθέντα βιβλία από τις δύο προϋπάρχουσες βιβλιοθήκες των Σχολών Καπλανείου και Μπαλαναίας, αλλά και τα βιβλία που εκδίδονταν ή αγοράζονταν δαπάνη Ζωσιμάδων. Η Σχολή, η οποία με το πέρασμα των χρόνων μετονομάστηκε σε Ζωσιμαία Σχολή, προς τιμήν των ευεργετών της, μαζί με τη Βιβλιοθήκη της μετακινήθηκαν σε διάφορα κτήρια στα Ιωάννινα του 19ου αι., με τη Βιβλιοθήκη να εμπλουτίζεται συνεχώς, από τον ίδιο τον Νικόλαο, με αποστολές βιβλίων, εκδομένων κυρίως με δαπάνες της Αδελφότητας. Το 1839, τα «αλλόκοτα φερσίματα» και «τα σχίσματα ανάμεσον» στην Εφοροεπιτροπεία και τους διαχειριστές της περιουσίας των Ζωσιμάδων, είχαν ως αποτέλεσμα το Σχολείον να «καταρημάξει» και η Βιβλιοθήκη να μαραζώσει και να λεηλατηθεί. Ο πρώτος Γενικός Κατάλογος της Βιβλιοθήκης της Ζωσιμαίας Σχολής, φαίνεται να συντάχθηκε τον Σεπτέμβριο του 1852, επί Γυμνασιαρχείας Αναστασίου Σακελλάριου. Καταγράφτηκαν όλα τα βιβλία που βρέθηκαν στην αρχή της θητείας του, καθώς και τα ευρεθέντα της πρώτης, παλιάς, κακοδιαχειρισμένης Βιβλιοθήκης. Η γνωριμία του με τον γαλλικό εκδοτικό οίκο Firmin Didot, είχε σαν αποτέλεσμα τον εμπλουτισμό της Βιβλιοθήκης με σημαντικό αριθμό νέων βιβλίων, σπάνιες εκδόσεις και χειρόγραφα. Επί Γυμνασιαρχίας Σπυρίδωνος Μανάρη (1862-1881), η Βιβλιοθήκη οργανώθηκε καλύτερα. Με Ειδικό Άρθρο, ο Νέος Κανονισμός της Σχολής προέβλεπε διορισμό Βιβλιοφύλακα και ετήσιο χρηματικό ποσό για αγορά βιβλίων. Παράλληλα, η Βιβλιοθήκη εμπλουτίστηκε με σημαντικές δωρεές του Νεόφυτου Δούκα, Ανδρέα Κομπατή, Δημ. Αναγνωστόπουλου, Βασιλείου Τσίμα, Π. Λαζαρά και Δοσιθέου Φιλίτη, Ευεργέτη από το Βουκουρέστη. Ο Ελληνοτουρκικός Πόλεμος του 1897 και τα γεγονότα «καιρικών περιστάσεων» επέφεραν την αναστολή λειτουργίας της Ζωσιμαίας, για τρείς εβδομάδες. Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς, η Εφοροεπιτροπεία αποφασίζει για τον εμπλουτισμό της «ήδη τακτοποιούμενης» βιβλιοθήκης, με το αξιόλογο πόσο των 15.000 οθωμανικών λιρών. Μάλιστα, με ισχυρή προτροπή του Μητροπολίτη Ιωαννίνων Γρηγορίου Καλλίδη, καλείται οποιοσδήποτε και για οποιοδήποτε λόγο κατείχε βιβλία, να τα επιστρέψει άμεσα, με τον κίνδυνο επιβολής θρησκευτικής ποινής, αποστέρησης ή/και παύσης της ιδιότητας του μέλους της θρησκευτικής κοινότητας («εκκλησιαστικόν επιτίμιον»). Το νέο Διδακτήριο της Ζωσιμαίας Σχολής εγκαινιάζεται, μετά από πολύχρονες διαδικασίες στις 14 Φεβρουαρίου του 1905. Στο κτήριο, μεταφέρονται η Σχολή και περί τα 1.500 βιβλία της αρχικής Βιβλιοθήκης. Ο μεγαλύτερος όγκος των βιβλίων της Σχολής, παρά τη θεμελίωση του μεγαλοπρεπούς κτηρίου, παρέμεινε στα υπόγεια του Ορφανοτροφείου Γ. Σταύρου έως το 1912. Κατά το διάστημα αυτό, αυτή λεηλατούνταν χωρίς έλεγχο και τα βιβλία καταστρέφονταν αφού « …οι ποντικοί των υπογείων του Ορφανοτροφείου ροκάνιζαν χιλιάδες τόμους μιας Βιβλιοθήκης…». Ο Στίλπων Κυριακίδης, Καθηγητής της Ζωσιμαίας Σχολής, περισυνέλλεξε τα κατακείμενα χειρόγραφα της Ζωσιμαίας Σχολής και συνέταξε σχετικό Κατάλογο, τον οποίο δημοσίευσε το 1912. Το πρωί της 21ης Φεβρουαρίου 1913, τα Ιωάννινα, μετά από σχεδόν πέντε αιώνες Οθωμανοκρατίας, ήταν πλέον ελεύθερο Ελληνικό έδαφος. Για το διάστημα από το 1913 κ. εξ. έως το 1938, δεν υπάρχει σαφής εικόνα για την τύχη των βιβλίων. Προσπάθειες από φιλομαθείς και λογίους «να περισυλλεγούν και συγκεντρωθούν όλα τα εις χείρας διαφόρων βιβλιο…φίλων διασκορπισθέντα και στα υπόγεια ευρωτιώντα συγγράμματα της Ζωσιμαίας…» παρέμειναν άκαρπες. Ιδιαίτερο υπήρξε το ενδιαφέρον του Γυμνασιάρχη Χρίστου Σούλη για την οργάνωση, συνεχή εμπλουτισμό και λειτουργία της Βιβλιοθήκης. Σκοπός του, η συστηματική και επιστημονική κατάταξη της Βιβλιοθήκης. Ο ίδιος περισυνέλλεξε, από τα υπόγεια, τα βιβλία που καταστρέφονταν, τα καθάρισε, τα τοποθέτησε σε κατάλληλο χώρο, εξασφαλίζοντας τα από την περαιτέρω καταστροφή. Γνωρίζοντας ότι, λόγω ελλείψεως της «δέουσας προσοχής», χάθηκαν βιβλία, θεωρεί επιτακτική την ανάγκη τακτοποίησης, καταγραφής και κατάταξης «κατά επιστήμας εις τα ερμάρια», αναλαμβάνοντας ο ίδιος τον δανεισμό και συντάσσει ιδιόγραφο Γενικό Κατάλογο των βιβλίων της Βιβλιοθήκης της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων. Συνεργάζεται με τους Διευθυντές της Εθνικής Βιβλιοθήκης και της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων και παράλληλα, υποβάλλει Υπόμνημα προς τον Υπουργό επί των Θρησκευμάτων & Παιδείας “Περί της Βιβλιοθήκης της Ζωσιμαίας Σχολής Ιωαννίνων“ και Σχέδιου Νόμου “Περί της εν Ιωαννίνοις Βιβλιοθήκης της Ζωσιμαίας Σχολής“. Αποτέλεσμα των ενεργειών του είναι ο Αναγκαστικός Νόμος 1161/38 “Περί ιδρύσεως Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης” (31/03/1938). Έτσι, ιδρύεται η ανεξάρτητη Ζωσιμαία Βιβλιοθήκη, Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, που υπάγεται στη δικαιοδοσία της Εκπαιδευτικής Επιτροπής Ζωσιμαδών και διέπεται υπό τον ανώτατο έλεγχο και εποπτεία του Υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας. Η ανεξάρτητη πλέον Βιβλιοθήκη βρίσκει τη στέγη της στο κτήριο της νεότευκτης Παιδαγωγικής Ακαδημίας . Κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τα βιβλία και άλλα αντικείμενα της ανεξάρτητης Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης μεταφέρονται, λόγω επίταξης της Ακαδημίας, στο Ορφανοτροφείο Γεωργίου Σταύρου και στην οικία της Βιβλιοφύλακα Ευτυχίας Πρίντζου, για να ανακαλυφθούν, το 1943, στο Γηροκομείο Ιωαννίνων. H εγκατάσταση της Ζωσιμαίας, στην Παλιά Συναγωγή Kahal Kadosh Yashan, μετά την αιφνιδιαστική εφαρμογή της «Τελικής Λύσης» για τους Εβραίους των Ιωαννίνων, τον Μαρτίο του 1944 οδήγησε στη σωτηρία της. Η είδηση της επιστροφής των, εκτός της Συναγωγής, πολύτιμων βιβλίων της Ζωσιμαίας, στις Ελληνικές Αρχές, τον Απρίλιο του 1944, συγκλόνισε και απασχόλησε τον Τύπο της εποχής, σε Ελλάδα και Εξωτερικό. Η Βιβλιοθήκη των περισσότερων από 6.000 βιβλίων, του «Πανεπιστημίου των Ζωσιμάδων», βρήκε στέγη σε ένα Οθωμανικό σπίτι, που λειτουργούσε ως Γαλλικό Προξενείο (στο σημερινό Άλσος). Μεταπολεμικά, από το 1945, τα τεκμήρια επιστρέφουν από τα διάφορα σημεία «περιπλάνησής» τους στη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία, χωρίς να είναι εύκολο να προσδιοριστεί ο αριθμός των διασωθέντων και η κατάστασή τους. Το 1949 η Βιβλιοθήκη υπάγεται στον Α.Ν .1362/1949 (ΦΕΚ 337 Α΄/29.11.1949) «Περί ιδρύσεως, ανασυγκροτήσεως και ενιαίας οργανώσεως των ανά το Κράτος Βιβλιοθηκών», τον πρώτο Νόμο για τις Δημόσιες Βιβλιοθήκες, που υπάγονται στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας. Η κακή κατάσταση διατήρησής του «θησαυρού της Ζωσιμαίας», δηλ. των τεκμηρίων της (χειρόγραφα, παλαιότυπα, βιβλία κ.α.), χωρίς να εξυπηρετούν τον σκοπό για τον οποίο προορίστηκαν, η πίεση από την τοπική κοινωνία για εξεύρεση λύσης αλλά και οι φιλονικίες μεταξύ των εμπλεκομένων φορέων, μαρτυρείται έως και το 1953, όταν επιτέλους παραχωρείται το Μέγαρο του Υποκαταστήματος της Εθνικής Τράπεζας Ελλάδος για στέγαση της Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης ως «… ελάχιστην εξόφλησιν του ηθικού χρέους της Τραπέζης προς την πόλιν αυτήν, εκ της οποίας προήλθεν ο Γεώργιος Σταύρου και η πλείας των μεγάλων εκείνων ευεργετών (ανάμεσά τους και οι Ζωσιμάδες, μέτοχοι και οι ίδιοι της Εθνικής)». Τα εγκαίνια της Ζωσιμαίας εν Ηπείρω Βιβλιοθήκης, στο τέως κτίριο της Ε.Τ.Ε., πραγματοποιήθηκαν στις 21/2/1962.Το 1978, με τον Ν.1168/1978 προστίθεται ο όρος «Δημόσια» στον τίτλο της Βιβλιοθήκης και ονομάζεται πλέον Ζωσιμαία Δημόσια Βιβλιοθήκη Ιωαννίνων. Οι συνεχείς προσπάθειες του Δήμου, από το 1957, να ματαιώσει την εγκατάσταση της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης στο δωρηθέν Μέγαρο της Ε.Τ.Ε., με σκοπό να στεγάσει εκεί τις Δημοτικές Υπηρεσίες, συνεχίζονται και κορυφώνονται το 1979. Μετά από χρόνιες διαβουλεύσεις προκρίνεται η λύση της στέγασης της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης, σε κεντρικότατο σημείο των Ιωαννίνων, στη συμβολή των οδών Μ. Μπότσαρη & Ελ. Βενιζέλου, στο κτίριο των πρώην Δημοτικών Λουτρών. Στις 25-04-1988 πραγματοποιήθηκαν τα εγκαίνια, της Ζωσιμαίας Δημόσιας Κεντρικής (λόγω παραχώρησης Βιβλιαυτοκινήτου) Βιβλιοθήκης, Ν.Π.Δ.Δ. του Υπουργείου Παιδείας & Θρησκευμάτων, στο κ Πηγή: https://zosimaialib.gr/about-us/

Ιστορικά διατηρητέα κτίρια των Ιωαννίνων/ Αναπαλαιωμένα αρχοντικά

Το Ρολόι της πλατείας

Πρόκειται για έργο του Περικλή Μελίρρυτου, που κατασκευάστηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα, μετά από εντολή του βαλή και γενικού διοικητή της Ηπείρου και Νοτίου Αλβανίας, Οσμάν του Κούρδου. Ο υψίκορμος, κομψός και διαμπερής πυργίσκος φιλοξενεί στην κορυφή του το ωρολόγιο των Ιωαννίνων και πλουτίζεται με τέσσερις όμορφες κρήνες στις πλευρές του. Είναι ένα επιτυχές δείγμα νεοκλασικού, μεσογειακού και ανατολίτικου ρυθμού. Αρχικά, είχε στηθεί στο κέντρο της κάτω πλατείας. Όμως, κατά τη διάρκεια της παρέλασης του 1918, όπου γιορτάστηκε η νίκη των συμμάχων στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο τροχός του κιλλίβαντος ενός πυροβόλου παρέκκλινε της πορείας του και αποξήλωσε το κιγκλίδωμα του ωρολογίου. Τελικά, οι λίθοι του μνημείου διαφυλάχθηκαν στον περίβολο του Δημαρχείου και το 1925 με παρέμβαση του δημάρχου Βασιλείου Πυρσινέλλλα αναστηλώθηκε το μνημείο.

Το παλιό Ταχυδρομείο Το κτίριο του Ταχυδρομείου είναι έργο του αρχιτέκτονα Περικλή Μελίρρυτου. Πρόκειται για συμμετρικό διώροφο κτίριο, με προεξέχον τμήμα της πρόσοψης και επιλεγμένα νεοκλασικά στοιχεία, κεντρικό αέτωμα και κορινθιακά επίκρανα στις γωνίες των ορόφων. Ανεγέρθηκε το 1905 από τον πασά τον Ιωαννίνων, Οσμάν τον Κούρδο. Στο μέγαρο αυτό στεγάστηκε το πρώτο οθωμανικό Παρθεναγωγείο (Μέση Αστική Σχολή Θηλέων). Κινδύνευσε με κατεδάφιση το 1975 και αποκαταστάθηκε στην αρχική του μορφή το 1985. Χαρακτηρίστηκε ως διατηρητέο μνημείο το 1984.

Το Δημαρχείο Το κτίριο που φιλοξενεί το Δημαρχείο των Ιωαννίνων κτίστηκε το 1938, για να στεγάσει το τοπικό υποκατάστημα της Εθνικής Τραπέζης. Μέχρι το 1930, στη θέση αυτή βρισκόταν το τουρκικό Διοικητήριο, το οποίο καταστράφηκε από πυρκαγιά. Αφού εγκαταλείφθηκε από την Εθνική Τράπεζα, χρησιμοποιήθηκε ως κατάλυμα υψηλών προσώπων, επιστημονική λέσχη και χώρος της Ζωσιμαίας Βιβλιοθήκης. Το κτίριο είναι έργο του αρχιτέκτονα Αριστοτέλη Ζάχου. Κοσμείται εξωτερικά με περίτεχνη μετόπη από υαλωμένα πλακίδια πορσελάνης με φυτικά θέματα, τοξοστοιχίες από κεραμικούς πλίνθους και μαρμάρινους βυζαντινίζοντες κίονες.Κιγκλιδώματα γιαννιώτικης τεχνοτροπίας από συμπαγή σφυρήλατο σίδερο συμπληρώνουν την όψη του. Εξάλλου, πρέπει να αναφερθούν οι κιονοστοιχίες της μεγάλης αίθουσας του ισογείου, καθώς και τα βιτρώ με θέματα δυτικής μεσαιωνικής προέλευσης*. *Πηγή: Αναστάσιος Παπασταύρος, Ιωαννίνων Εγκώμιον - Το παρελθόν που δε χάθηκε,Εκδ. Εκδοτική Βορείου Ελλάδος

Οικία Καππά-Παρλαπά Η οικία της οδού Κ. Φρόντζου 3 στα Ιωάννινα κτίστηκε το 1930 από το γνωστό μηχανικό Περικλή Μελίρρυτο, για την οικογένεια Καππά. Ο ίδιος μηχανικός κατασκεύασε πολλά από τα πιο σημαντικά δημόσια κτίρια της πόλης, όπως το κτήριο του Ταχυδρομείου, την παλιά Ζωσιμαία Σχολή και το Καπλάνειο Μέγαρο, ενώ το εν λόγω κτήριο είναι το μοναδικό, ιδιωτικού χαρακτήρα, έργο του Μελίρρυτου, που σώζεται. Η οικία Καππά-Παρλαπά είναι διώροφο κτήριο, όπου συνδυάζονται τα παραδοσιακά με τα νέα αρχιτεκτονικά στοιχεία, έχει επικάλυψη στέγης και διαθέτει υπόγειο. Η όψη του είναι λιτή, με μία έμφαση στον κατακόρυφο άξονα και αποτελεί με το ζωηρό κίτρινο χρώμα του και τον κήπο μια χαρούμενη νότα στο κέντρο της πόλης. Το κτήριο, που διατηρείται σε καλή κατάσταση έχει χαρακτηρισθεί ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο (ΦΕΚ 642/Β/26-8-94) και είναι σήμερα ιδιοκτησία της οικογένειας Παρλαπά.

Αρχοντικό Ισμήνης Τζαβέλα (τέλη 19ου αι.) Το κτήριο της οδού Παύλου Μελά 31 είναι διώροφο, νεοκλασικό και διακρίνεται για τη λιτότητα, τη συμμετρία και την αυθεντικότητα της αρχιτεκτονικής του. Η όψη του κοσμείται με παραστάδες, κιγκλιδώματα και ψευδοκιονόκρανα, ενώ τα δωμάτια στο εσωτερικό του είναι αρκετά και σαφώς διαχωρισμένα, ανάλογα με τις λειτουργίες τους. Ως οικία της οικογένειας Τζαβέλα κληροδοτήθηκε από την απόγονο της οικογένειας Ισμήνη Τζαβέλα στο Δήμο Ιωαννιτών με την επιθυμία να στεγάσει μουσείο. Το κτήριο έχει χαρακτηριστεί ως Έργο Τέχνης (ΦΕΚ 1257/Β/16-12-80) και είναι ιδιοκτησία του Πνευματικού Κέντρου. Σήμερα στεγάζει τα Γενικά Αρχεία του Κράτους (Νομός Ιωαννίνων) που βρίσκονται στους χώρους του ισογείου, ενώ στον πρώτο όροφο φιλοξενείται αναπαλαιωμένη η οικία, όπως ήταν περίπου όταν ζούσε η δωρήτρια. Εκεί πρόκειται σύντομα να λειτουργήσει ως εκθεσιακός χώρος. Ένα αρχοντικό στη λήθη του χρόνου- Η οικία Ισμήνης Τζαβέλα Ηπειρωτικός Αγών, Βαρβάρα Αγγέλη, http://www.agon.gr/news/121/ARTICLE/14881/2012-01-05.html (05/01/2012) Η οικία Ισμήνης Τζαβέλλα στην οδό Παύλου Μελά στα Γιάννενα, μια κλασική αστική κατοικία του 19ου αιώνα χαρακτηρισμένη από το υπουργείο Πολιτισμού ως έργο τέχνης, βρίσκεται εδώ και χρόνια αντιμέτωπη με τον μεγάλο καταστροφέα της πολιτιστικής κληρονομιάς: τη φθορά του χρόνου. Από τότε που τα Γενικά Αρχεία του Κράτους, πριν από έξι χρόνια, μετακόμισαν στο νέο τους «σπίτι», στο Σουφαρί Σεράι, το διατηρητέο κτίριο της οικίας Τζαβέλα βιώνει την εγκατάλειψη. Ευτυχώς, η δημοτική αρχή προσανατολίζεται στην αποκατάσταση της οικίας αλλά και στη μεταμόρφωση του αρχοντικού σε μουσειακό χώρο πρωτίστως προκειμένου να αποκτήσει ζωή. Οι Τεχνικές Υπηρεσίες του Δήμου εδώ και καιρό έχουν υλοποιήσει μελέτη αποκατάστασης του διατηρητέου κτιρίου. Τον Οκτώβριο, η Υπηρεσία Νεωτέρων Μνημείων και Τεχνικών Έργων Ηπείρου ενέκρινε τη μελέτη με κάποιες παρατηρήσεις. Το κόστος για την ανακαίνιση εκτιμάται γύρω στα 140.000 ευρώ. Τα χρήματα αυτά υπάρχουν στο κληροδότημα της Ισμήνης Τζαβέλλα. Συγκεκριμένα, το κληροδότημα διαθέτει περίπου 150.000 ευρώ. Η αξιοποίηση του διώροφου αυτού, νεοκλασικού κτιρίου είναι ένα ζήτημα που έχει απασχολήσει στο παρελθόν το Δημοτικό Συμβούλιο, λόγω των όρων που έθεσε στη διαθήκη της η ευεργέτιδα. Η ευεργέτιδα Ισμήνη Τζαβέλλα κληροδότησε το σπίτι της οικογένειάς της στον δήμο Ιωαννιτών με την επιθυμία αυτό να έχει μουσειακό χαρακτήρα. Με τη διαθήκη της ζητούσε συγκεκριμένα: «Η οικία μεθ’ όλων των επίπλων και αντικειμένων ευρισκομένων εν αυτή να διατηρηθεί οπωσδήποτε ως έχει και να λειτουργήσει ως Μουσείον». Με άλλα λόγια, να μετατραπεί σε ένα μουσείο-αρχοντικό του 19ου αιώνα των Ιωαννίνων. Η επιθυμία αυτή της Ισμήνης Τζαβέλλα αμφισβητήθηκε στο παρελθόν με απόφαση μάλιστα Δημοτικού Συμβουλίου. Τον Μάιο του 2009 το Δημοτικό Συμβούλιο αποφάσισε να παραχωρήσει τμήμα του αρχοντικού προκειμένου να φιλοξενηθεί παράρτημα του Πολεμικού Μουσείου. Είναι προφανές ότι ένα πολεμικό μουσείο δεν συνάδει με ένα πρότυπο αστικής κατοικίας του 19ου αιώνα. Η απόφαση αυτή του Δημοτικού Συμβουλίου, ωστόσο, δεν πήρε ποτά σάρκα και οστά. Η νυν δημοτική αρχή καλείται τώρα να βγει από αυτόν τον δαίδαλο και να πάρει αποφάσεις για το πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η οικία χωρίς να υπάρξει προσβολή της διαθήκης. Το σενάριο που κερδίζει έδαφος, φαίνεται να είναι ο εμπλουτισμός της οικοσκευής του σπιτιού και με άλλα σημαντικά κομμάτια αστικών κατοικιών που έχει στη διάθεσή του ο Δήμος. Ωστόσο, αποφάσεις δεν έχουν ληφθεί ακόμα. Σημειωτέον ότι η οικοσκευή του πρώτου ορόφου διατηρείται όπως ήταν περίπου όταν ζούσε η δωρήτρια. Αντικείμενα αξίας έχουν μεταφερθεί εδώ και χρόνια στο Δημαρχείο, όπου φιλοξενούνται σε προθήκες, ενώ άλλα αντικείμενα μικρότερης αξίας (άγνωστο πόσα) εξαφανίστηκαν όταν έγινε λεηλασία στο κτίριο πριν από τρία χρόνια.

Το Αρχοντικό της Ισμήνης Τζαβέλλα απέκτησε και πάλι ζωή Ένα από τα πιο εμβληματικά κτίρια των Ιωαννίνων απέκτησε και πάλι ζωή. Ο λόγος για το Αρχοντικό της Ισμήνης Τζαβέλλα το οποίο σταδιακά μετατρέπεται σε ένα κέντρο πολιτισμού. Ένα από τα πιο εμβληματικά κτίρια των Ιωαννίνων απέκτησε και πάλι ζωή. Ο λόγος για το Αρχοντικό της Ισμήνης Τζαβέλλα το οποίο σταδιακά μετατρέπεται σε ένα κέντρο πολιτισμού. Το Αρχοντικό Ισμήνης Τζαβέλλα αποτελεί μια κλασική αστική κατοικία του 19ου αιώνα, από τις ελάχιστες που σώζονται ακόμη. Είναι χαρακτηρισμένο διατηρητέο μνημείο και θεωρείται έργο τέχνης. Η Ισμήνη Τζαβέλλα κληροδότησε στον Δήμο το αρχοντικό της οικογένειάς της με την επιθυμία να λειτουργήσει ως μουσείο. Για αρκετά χρόνια φιλοξενήθηκαν στους χώρους του τα Γενικά Αρχεία του Κράτους (ΓΑΚ). Από την ώρα που τα ΓΑΚ μετακόμισαν στο Σουφαρί Σεράι, η οικία παρέμεινε κλειστή και είχε υποστεί μεγάλες φθορές. Το 2014 ολοκληρώθηκε το μεγάλο έργο αποκατάστασης σύμφωνα με την μελέτη που είχαν εκπονήσει οι Τεχνικές Υπηρεσίες του Δήμου. Το 2017 με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου εγκρίθηκε η μεταστέγαση, στο ισόγειο του Αρχοντικού, του Ιστορικού αρχείου του Δήμου. Στα επόμενα χρόνια και πάλι το κτίριο δεν χρησιμοποιήθηκε με αποτέλεσμα να παρατηρηθούν σημαντικές φθορές. Από την εισροή όμβριων υδάτων στο εσωτερικό της κατοικίας λόγω αστοχιών της στέγης προκλήθηκαν εκτεταμένες φθορές στους χώρους της (στα ξύλινα δάπεδα, στους χρωματισμούς, κλπ), και η οποία παρουσίαζε μια εικόνα πλήρους εγκατάλειψης. Στην κατάσταση αυτή το παρέλαβε η σημερινή Δημοτική Αρχή. Από τον Οκτώβριο του 2019, όπως ανέφερε ο Δήμαρχος, έγιναν όλες οι απαραίτητες εργασίες για την αποκατάσταση της στέγης και του εσωτερικού του αρχοντικού ώστε να επανέλθει στην αρχική του μορφή. Ολοκληρώθηκαν επίσης όλες οι εργασίες συντήρησης των ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων του κτίσματος. Το τμήμα Κληροδοτημάτων του Δήμου υπέβαλλε ήδη αίτημα στην Εφορεία Νεότερων Μνημείων και ήδη δόθηκε η έγκριση για την πλήρη αποκατάσταση και της πρόσοψης της κατοικίας. Εδώ και δύο μήνες περίπου έχει μεταφερθεί στο κτήριο το Ιστορικό Αρχείο του Δήμου. Παράλληλα γίνεται συντήρηση των εκθεμάτων – κειμηλίων τα οποία θα παρουσιαστούν σε μόνιμη έκθεση που θα λειτουργήσει στο κτίριο. Το ισόγειο του κτηρίου θα αξιοποιηθεί από τον Δήμο ως εκθεσιακός χώρος καθώς και για την στέγαση του φωτογραφικού του αρχείου. Η υπέροχη αυλή της κατοικίας προγραμματίζεται να χρησιμοποιηθεί για μικρές πολιτιστικές εκδηλώσεις. Η υπεύθυνη του Αρχείου του Δήμου Μαρία Παππά σημείωσε ότι η μεταστέγαση ήταν αίτημα πολλών ετών καθώς υπήρξαν προβλήματα τόσο με τους χώρους στο προηγούμενο κτίριο όσο και με τις συνθήκες φύλαξης του υλικού. «Το Ιστορικό Αρχείο του Δήμου Ιωαννιτών είναι ένα από τα λίγα στο είδος του καθώς συγκεντρώνει την έγγραφη παραγωγή του δήμου από το 1913, οπτικοακουστικό υλικό από τις πολιτιστικές δραστηριότητες, ιδιωτικό αρχείο και συλλογές βιβλίων από τον 19ο αιώνα ενώ διαθέτει μια πλήρως ενημερωμένη βάση δεδομένων με τα πρακτικά συνεδριάσεων του Δημοτικού Συμβουλίου από το 1913 έως τα τέλη του 20ου αιώνα» σημείωσε η κ. Παππά. Με την μετεγκατάσταση στο Αρχοντικό της Ισμήνης Τζαβέλλα δημιουργούνται οι συνθήκες για να λειτουργήσει το Μουσείο Αστικής Κατοικίας με τα κειμήλια της οικογένειας. Ο νέος χώρος θα είναι ανοιχτός για το κοινό –όταν οι υγειονομικές συνθήκες το επιτρέψουν- ενώ θα υπάρχει η δυνατότητα οργάνωσης διάφορων δράσεων και δρώμενων. Ο ειδικός συνεργάτης του δημάρχου για θέματα πολιτισμού Χρήστος Παπαδόπουλος έκανε γνωστό ότι έχει ξεκινήσει η συλλογή και η ψηφιοποίηση υλικού που αναφέρεται στην διαδρομή της πόλης στον χρόνο, όπως φιλμ και φωτογραφίες, ένα υλικό που θα παραμείνει στο Αρχείο του Δήμου. Ο Δήμαρχος Μωυσής Ελισάφ απηύθυνε ιδιαίτερες ευχαριστίες στον πρώην δήμαρχο Φίλιππα Φίλιο καθώς επί δημαρχίας του έγινε το μεγάλο έργο αποκατάστασης του κτιρίου, τις υπηρεσίες κληροδοτημάτων και ιστορικού αρχείου και την κ. Νέλλη Τζιμογιάννη που προσέφερε εθελοντικά. Πηγή: https://ioannina.gr/old/%CF%84%CE%BF-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%AE%CE%BD%CE%B7%CF%82-%CF%84%CE%B6%CE%B1%CE%B2%CE%AD%CE%BB%CE%BB%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CE%AD/

Πρόκειται για διώροφο σπίτι με υπόγειο, με έντονα νεοκλασικά χαρακτηριστικά στη διαμόρφωση των όψεων όπως η σιδεριά του εξώστη και τα χαρακτηριστικά εξέχοντα κιγκλιδώματα των παραθύρων του ισογείου (παλαιό εβραϊκό αρχοντικό). Aγοράστηκε το 1919 από την οικογένεια Κουκουνούρη. Χαρακτηρίζεται γενικά από στοιχεία "επαρχιακού νεοκλασικισμού", με υπόγειο και όροφο. Υπάρχουν δύο κύρια και δύο βοηθητικά δωμάτια, σκάλες ανόδου στον όροφο και στη σοφίτα και καθόδου στο υπόγειο. Στον όροφο υπήρχε και το μπάνιο. Από το θύρωμα του ορόφου εξέρχεται κανείς το μπαλκόνι της πρόσοψης. Στη σοφίτα υπήρχε στέρνα (δεξαμενή) όπου ανέβαζαν το νερό από το πηγάδι της αυλής στο πίσω μέρος του σπιτιού. Σε δωμάτιο του ορόφου υπάρχει αξιόλογο τζάκι. Η αυλή είναι πλακόστρωτη και μεγάλη και διαθέτει πηγάδι, όπως και βοηθητικούς και αποθηκευτικούς χώρους. Το κτήριο έχει χαρακτηρισθεί ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο (ΦΕΚ 586/Β/4-11-87) και διατηρείται σε καλή κατάσταση. Σήμερα, αναστηλωμένο, ανήκει στην οικογένεια Βρέλλη.

Οικία Αθανασίου Λάππα Η οικία Λάππα βρίσκεται στη διασταύρωση των οδών Τσιριγώτη με Δαγκλή 16-18 και έχει χαρακτηρισθεί ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο (ΦΕΚ 642/Β/26-8-94). Το σπίτι αυτό κτίστηκε το 1845 στα θεμέλια του παλαιότερου που είχε καταστραφεί από πυρκαγιά και το οποίο είχε κατασκευαστεί από το Νικόλαο Αθανασίου. Στο αρχικό εκείνο σπίτι είχε φιλοξενηθεί και ο περιηγητής H.Holland στο δεύτερο ταξίδι του στα Γιάννινα και είχε εντυπωσιαστεί από την αρχιτεκτονική του. Αγοράστηκε στα τέλη του 19ου αι. από την οικογένεια Λάππα για κατοικία της τελευταίας και χρησιμοποιήθηκε και ως προξενείο. Σήμερα είναι ιδιοκτησία των Γ. Μαρούφωφ και Ι. Μπασογιάννη. Το κτήριο κατά τη διάρκεια της ζωής του έχει υποστεί πολλές επεμβάσεις που έχουν αλλάξει την αρχική του μορφή και λειτουργία. Η οικία Λάππα είναι χαρακτηριστικό δείγμα αρχιτεκτονικής των αρχών του 19ου αι. και ίσως και παλαιότερης. Έχει αυστηρή και λιτή όψη, με τοξοστοιχία στο ισόγειο, μεγάλη αυλή και όμορφο αίθριο. Χαρακτηρίζεται από μια έντονη εσωστρέφεια, με την ανάπτυξη των λειτουργιών προς το εσωτερικό του οικοπέδου (αυλή). Σήμερα είναι άριστα διατηρημένο.

Οικία Μέκκειου Το κτήριο της οδού Τσακάλωφ 12-14 έχει χαρακτηρισθεί Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο (ΦΕΚ 642/Β/26-8-94). Κτίστηκε το 1900 και αποτέλεσε αρχικά την κατοικία της οικογένειας Μέκκειου. Αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα μεγαλοαστικής αρχιτεκτονικής, με δύο ορόφους, ορθογωνική κάτοψη, συμμετρική όψη, υπερυψωμένο ισόγειο και τοξωτή είσοδο. Το μεγαλοπρεπές κτήριο έχει επίσης άμεση πρόσβαση στο δρόμο και σαφείς νεοκλασικές επιδράσεις. Το 1931 το δώρησε ο Δημήτριος Μέκκειος στην αδελφότητα κυριών "Η Ζωοδόχος Πηγή" για να στεγάσει το οικοτροφείο θηλέων. Σήμερα η οικία Μέκκειου διατηρείται σε καλή κατάσταση και ανήκει στο ομώνυμο, Μέκκειο Κληροδότημα.

Αρχοντικό Μίσιου Η οικία Μίσιου βρίσκεται στην οδό Ασωπίου 7 στα Ιωάννινα και έχει χαρακτηρισθεί ως Ιστορικό Διατηρητέο Μνημείο (ΦΕΚ 518/Α/23-11-36). Το κτήριο είναι ιδιοκτησία του Υπουργείου Πολιτισμού και ειδικότερα της 6ης Εφορείας Νεοτέρων Μνημείων, τα γραφεία της οποίας στεγάζονται σε αυτό. Στην οικία Μίσιου φιλοξενήθηκε ο Άγγλος περιηγητής Η.Ηοlland στο πρώτο του ταξίδι στα Γιάννινα. Τότε η κατοικία, που κατά τον ίδιο κτίστηκε στις αρχές του 18ου αι. ανήκε στο Μιχαήλ Μίσιο, Γιαννιώτη άρχοντα. Στην πυρκαγιά του 1820 το αρχοντικό αυτό καταστράφηκε και ξανακτίστηκε το 1844 στην ίδια θέση και στον ίδιο αρχιτεκτονικό τύπο. Ο νέος κτήτορας Αλέξιος Μίσιος ήταν ομώνυμος εγγονός του πρώτου κτήτορα και ο αρχιτέκτονας που ανέλαβε την υλοποίησή του ήταν ο γνωστός Αριστοτέλης Ζάχος. Το σπίτι αυτό εντάσσεται στους τύπους των γιαννιώτικων αρχοντικών, με συμμετρική κάτοψη σχήματος "Π". Η κρεβάτα (δηλαδή ο βασικός κεντρικός χώρος του ορόφου, που είναι σκεπαστός) είναι μεγάλων διαστάσεων, με τους χαρακτηριστικούς εξώστες της, καθώς και τις μεγάλες τζαμαρίες που την κλείνουν. Η άνοδος από το ισόγειο στον όροφο γίνεται με σκάλα, ιδιαίτερα εντυπωσιακή. Στο ημιυπόγειο και το ισόγειο βρίσκονται οι βοηθητικοί χώροι. Οι ημιυπόγειες αποθήκες, οι λεγόμενες "μπίμτσες", χρησιμεύουν για τη φύλαξη προϊόντων που απαιτούν σκοτάδι και χαμηλή θερμοκρασία. Στην πρόσοψη υπάρχει τοξοστοιχία που της προσδίδει μνημειακό χαρακτήρα. Η οικία διαθέτει και λιθόστρωτη αυλή την οποία περικλείει ψηλός πέτρινος περίβολος. Ιδιαίτερη περιγραφή της κατοικίας "του άλλου νοικοκύρη μας Μιχαήλ Μίσιου" παραδίδει ο H.Holland στο περιηγητικό του σύγγραμμα. Υπογραμμίζεται η πολυτελής διακόσμηση και επίπλωση συλλεκτικού χαρακτήρα, καθώς και τα κοινά χαρακτηριστικά της με αρχοντικές κατοικίες του άλλου ελλαδικού χώρου.

Αρχοντικό Πυρσινέλλα Το παραδοσιακό γιαννιώτικο αρχοντικό στην οδό Αραβαντινού 1 της πόλεως των Ιωαννίνων, κτίστηκε ανάμεσα στα 1830-1840 στα ερείπια προγενέστερης οικίας. Η κάτοψή του είναι παραλλαγή του τύπου "Π". Περιλαμβάνει ένα ημιυπόγειο όπου βρίσκονται οι αποθήκες, τον ημιώροφο όπου βρίσκονται τα βοηθητικά δωμάτια και τον όροφο στον οποίο αναπτύσσεται η κρεβάτα(κεντρικός σκεπασμένος χώρος του ορόφου), με τα καλοκαιρινά και χειμωνιάτικα δωμάτια. Σε μια ακόμη πτέρυγα που υπήρχε στεγάζονταν βοηθητικοί χώροι. Το εσωτερικό του αρχοντικού κοσμούνταν με πλούσια επίπλωση και διακόσμηση. Τα λίθινα τόξα που στηρίζουν την κρεβάτα και το μπροστινό καλοκαιρινό δωμάτιο συνθέτουν ένα εντυπωσιακό και επιβλητικό σύνολο. Στον όροφο δημιουργούνται τριγωνικές προεξοχές προς το δρόμο. Λόγω της μορφής του οικοπέδου, το ισόγειο παρουσιάζεται από τη μια μεριά της κρεβάτας κλειστό. Η όψη προς τη νότια πλευρά παρουσιάζεται λιτή με την ανεπίχριστη τοιχοποιία της, τα μικρά παράθυρα των χειμωνιάτικων δωματίων της και τις χαρακτηριστικές καμινάδες. Η οικία Πυρσινέλλα περιστοιχίζεται από αυλή και πέτρινο περίβολο, ο οποίος ήταν αρχικά πολύ ψηλότερος. Η οικία Πυρσινέλλα, που έχει χαρακτηρισθεί ως μνημείο Χρήζον Ειδικής Κρατικής Προστασίας (ΦΕΚ 173/Β/7-8-53), είναι σήμερα ιδιοκτησία του Δήμου Ιωαννιτών και προορίζεται για φιλοξενία εκδηλώσεων πολιτιστικού ενδιαφέροντος.

Η αρχοντική οικία Φρόντχου Η οικία του Φρόντζου (Φρόντζου 5) κτίστηκε το 1938 και σχεδιάστηκε από τον ίδιο. Για πενήντα σχεδόν χρόνια εκεί έζησε ο Κωνσταντίνος Φρόντζος, μια από τις σημαντικότερες ηπειρωτικές προσωπικότητες του 20ου αιώνα και ο ιδρυτής της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών. Το κτήριο είναι διώροφο και διαμορφώνεται σε σχήμα «Π» με την πρόσοψη σε εσοχή. Έχει έντονα τα στοιχεία της αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής με οθωμανικές επιρροές, συνδυασμένα με αυτά της τοπικής παράδοσης. Παρουσιάζει ποικίλα μορφολογικά στοιχεία, όπως ο διαφορετικός τύπος ανοιγμάτων της όψης των δυο ορόφων, που προσδίδουν ένα ιδιαίτερο χαρακτήρα στο κτήριο, δείγμα προσπάθειας εξευρωπαϊσμού. Αντιπροσωπευτικό της αρχιτεκτονικής του Μεσοπολέμου, ένα από τα λιγοστά σωζόμενα κτήρια στην πόλη των Ιωαννίνων, η Οικία Κωνσταντίνου Φρόντζου, δικηγόρου και πολιτικού, μετά από τέσσερις 10ετίες , άνοιξε – πλήρως ανακαινισμένο- και πάλι τις πόρτες του. Είναι μια οικία γεμάτη συμβολισμούς, ένας μουσειακός χώρος, που βρίσκεται στον ομώνυμο δρόμο στην καρδιά της πόλης. Ο Κωνσταντίνος Φρόντζος υπήρξε εμπνευστής και ιδρυτής της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών και του θυγατρικού της Ιδρύματος Μελετών Ιονίου και Αδριατικού Χώρου (ΙΜΙΑΧ), το οποίο αποβλέπει με τη λειτουργία του, στην επιστημονική έρευνα της πνευματικής Ιστορίας της Ηπείρου και των σχέσεων της, με την ευρωπαϊκή παράδοση των ιδεών και των νοοτροπιών. Ο Κωνσταντίνος Φρόντζος κληροδότησε στο ΙΜΙΑΧ, εκτός από την πλούσια σε Παλαίτυπα και Αρχεία Βιβλιοθήκη που στεγάζεται στο κτίριο της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών, το Λαογραφικό Μουσείο και την «Οικία» του, η οποία ανακαινίσθηκε πρόσφατα, με χορηγία της Βουλής των Ελλήνων και εγκαινιάσθηκε στις 27 Οκτωβρίου, από τον πρόεδρο της Κωνσταντίνο Τασούλα. «Η βούληση του Κωνσταντίνου Φρόντζου, όπως την ορίζει στη διαθήκη του, ήταν να λειτουργήσει η “Οικία” του, ως Μουσείο, αφιερωμένο στην μνήμη της μητέρας του Πηνελόπης και να αποτελεί ενιαίο, από την άποψη του περιεχομένου των εκθεμάτων, σύνολο με το ήδη υφιστάμενο Λαογραφικό Μουσείο το οποίο ο ίδιος δημιούργησε», επισημαίνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο καθηγητής Φιλοσοφίας της Ιστορίας και πρόεδρος του ΙΜΙΑΧ Κωνσταντίνος Πέτσιος. Η «Οικία» του Κωνσταντίνου Φρόντζου, όπου έζησε εκεί μέχρι τον θάνατο του, το 1986, είναι διώροφη και κατασκευάσθηκε την περίοδο 1936-1937. Διαθέτει εξωτερική και εσωτερική αυλή. Ο χαρακτηριστικός διάκοσμος των επιμέρους δωματίων, συνδυάζεται με την παραδοσιακή επίπλωση και την έκθεση σημαντικών έργων Τέχνης, ανάμεσα στα οποία συμπεριλαμβάνονται και πίνακες του Κενάν Μεσαρέ. Σε ιδιαίτερο χώρο, εκτίθενται οι υφαντές ενδυμασίες της συζύγου του Κωνσταντίνου Φρόντζου Αμαλίας, οι οποίες αξιοποιούν στοιχεία αστικής φορεσιάς των δεκαετιών 1960 και 1970. Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΙΜΙΑΧ καθηγητή Πέτσιο, το οίκημα, το οποίο έχει χαρακτηρισθεί ως διατηρητέο, «θα είναι ελευθέρως προσβάσιμο στο κοινό και με την διοργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων επιδιώκεται να καταστεί ένας χώρος πολιτισμικής διάδρασης και επικοινωνίας με την ιστορικότητα της συντελούμενης πνευματικής δημιουργίας». Προς την κατεύθυνση αυτή, συμβάλλει η διοργάνωση Διεθνών και Πανελληνίων Συνεδρίων, καθώς και οι εξειδικευμένες εκδόσεις πηγών, αναφέρει ο κ. Πέτσιος και σημειώνει: «Το ΙΜΙΑΧ, σύμφωνα και με τις καταστατικές του αρχές αποβλέπει στην έρευνα και ανασύσταση του διανοητικού πεδίου που μορφοποιείται με όρους διαχρονίας και συγχρονίας στην πόλη των Ιωαννίνων και της Ηπείρου, καθώς και στην ανασύσταση των πνευματικών συναφειών ανάμεσα στην επιμέρους “τοπικότητα” και το ευρωπαϊκό της πλαίσιο». Η φιλοδοξία του Δ.Σ. του ΙΜΙΑΧ είναι να αποτελέσει η «Οικία Κωνσταντίνου Φρόντζου» μία εστία ανάδειξης των πολύπτυχων μορφών της πολιτισμικής δημιουργίας. Μάλιστα, ο πρόεδρος του Ιδρύματος τονίζει, πως αυτός ο στόχος, είναι δυνατόν να επιτευχθεί με την πραγματοποίηση επιστημονικών ημερίδων και συνεδρίων, την έκδοση αθησαύριστων κειμένων που αφορούν την ταυτότητα της πόλης των Ιωαννίνων, τη δημοσίευση πρωτότυπων μελετών, τη διοργάνωση Εκθέσεων και μουσικών εκδηλώσεων, καθώς και την ανάδειξη της σύγχρονης διάστασης της πνευματικής παραγωγής. Ο Κωνσταντίνος Φρόντζος γεννήθηκε το 1904 στην Πυρσόγιαννη Ιωαννίνων και έφυγε από την ζωή το 1986. Διετέλεσε βουλευτής Ιωαννίνων κατά τις περιόδους 1955-1958, 1958-1962, με την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση του Κωνσταντίνου Καραμανλή, και μετείχε ενεργώς στα δρώμενα ως πολιτευτής, με το Κόμμα των Φιλελευθέρων του Ελευθερίου Βενιζέλου και του Θεμιστοκλή Σοφούλη την περίοδο 1931-1952, καθώς και με την Ένωση Κέντρου του Γεωργίου Παπανδρέου το 1964.Το 1978 εξελέγη δήμαρχος Ιωαννίνων. Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ Πηγή: https://www.europolitis.eu/2023/11/05/%CE%B9%CF%89%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%B9%CE%BD%CE%B1-%CE%B7-%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BF%CE%B9%CE%BA%CE%AF%CE%B1-%CF%86%CF%81%CF%8C%CE%BD%CF%84%CE%B6%CE%BF%CF%85-%CE%BC/