Το μυστήριο της ονοματοδοσίας της πόλης

ΥΝΤΑΚΤΗΣ: ΒΑΡΒΑΡΑ ΑΓΓΕΛΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 21/02/2023, 16:26 Κάποτε, υπήρχε μια νεραϊδοβασίλισσα, η Γιάννω. Μια μέρα ο βασιλιάς κάλεσε χίλιους μαστόρους και έχτισαν το κάστρο της, δίπλα στη λίμνη. «Από τ’ όνομα λοιπόν της Νεραϊδοβασίλισσας Γιάννως, ωνομάστηκε το Κάστρο της Νεράιδας και η πολιτεία που χτίστηκε αργότερα, Γιάννινα»: μια παλιά ιστορία «σε καινούριο παραμύθι» όπως έλεγε ο άνθρωπος που την έγραψε το 1930, ο δημοσιογράφος και πολιτικός Χρήστος Χρηστοβασίλης. Ένα παραμύθι και τίποτα άλλο, μια εκδοχή σε επίπεδο μυθιστοριογραφίας, σε μια προσπάθεια ενδεχομένως να δοθεί μια απάντηση στο μυστήριο της προέλευσης της ονομασίας της πόλης των Ιωαννίνων. Aπό τον 19ο αιώνα μέχρι και σήμερα, έχουν γίνει πολλές προσπάθειες ερμηνείας του ονόματος από γλωσσολόγους, αρχαιολόγους, ιστορικούς κ.ά. Το όνομα «Ιωάννινα» συνδέεται εκ των πραγμάτων με την ιστορική διαδρομή της πόλης. Τα αρχαιολογικά ευρήματα των τελευταίων δεκαετιών δείχνουν πια ότι η περιοχή του Κάστρου, με την όποια μορφή είχε τότε, κατοικούνταν από τα ελληνιστικά χρόνια. Ωστόσο, το αρχαίο όνομα του οικισμού παραμένει άγνωστο. Για πολλά χρόνια, η εκδοχή που επικρατούσε, κάνοντας την εμφάνισή της και σε τουριστικούς οδηγούς, ήταν ότι η πόλη οφείλει το όνομά της στη μονή του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου και πιο συγκεκριμένα στους Ιωαννίτες, τους μοναχούς της μονής. Σύμφωνα με την παράδοση, η μονή αυτή βρισκόταν στο Κάστρο. Η εκδοχή αυτή έχει αμφισβητηθεί επαρκώς. Μια άλλη ερμηνεία θέλει τα «Ιωάννινα» να είναι η γυναίκα του Ιωάννη ή του Γιάννη (Ιωάνναινα και ακολούθως Ιωάννινα, ή Γιάνναινα, Γιάννινα και ακολούθως Ιωάννινα). Ενδιαφέρον έχει η προσέγγιση που θέλει το όνομα της πόλης να έχει προέλθει από το γυναικείο όνομα Ιωαννίνα. Γίνεται μάλιστα λόγος για υπαρκτό πρόσωπο, την κόρη του Βελισάριου, του στρατηγού του Ιουστινιανού, και της Αντωνίνας, στενής φίλης της αυτοκράτειρας Θεοδώρα. Το σίγουρο είναι ότι το όνομα της πόλης αναφέρεται πρώτη φορά, στον πληθυντικό ουδετέρου, Ιωάννινα δηλαδή, στα μέσα του 12ου αιώνα, στο έργο της Άννας Κομνηνής «Αλεξιάς». Επίσης σίγουρο είναι ότι τα Ιωάννινα, και όχι Γιάννενα ή Γιάννινα, είναι η ονομασία που εμφανίζεται πρώτη σε γραπτό κείμενο. Οι τύποι «Γιάννινα» και «Γιάννενα» εμφανίστηκαν αργότερα μέσα στους αιώνες – ο πρώτος τύπος μαρτυρείται γύρω στον 15ο αιώνα. Από τα μέσα του 20ου αιώνα, μεταξύ των δύο αυτών τύπων, υφίσταται μια «διαμάχη» για το ποιος είναι ο ορθός τύπος, με τους κυνηγούς λαθών να παραμονεύουν. Και οι δύο τύποι πάντως έχουν βρει τη θέση τους στην καθομιλούμενη, στη λογοτεχνία και στην ποίηση, στο δημοτικό τραγούδι, στον αθλητισμό και λοιπά. Από και πέρα έχουμε πολλές εκδοχές που κάνουν λόγο για σλάβικη, αλβανική, λατινική, ελληνική, αραβική, ακόμα και εβραϊκή ετυμολογική προέλευση της ονομασίας «Ιωάννινα». Πηγές: Παππάς Στέφανος, "Ιωάννινα. Η ίδρυση της πόλης. Οι τύποι, η προέλευση και η σημασία της ονομασίας της", Ιωάννινα, 2009 Χαρίσης Χαράλαμπος, "Το όνομα των Ιωαννίνων", πρακτικά 3ου Πανηπειρωτικού Συνεδρίου ΕΗΜ-ΙΜΙΑΧ, 2019

Πληροφορίες για την πόλη

Τα Ιωάννινα είναι η πρωτεύουσα και μεγαλύτερη πόλη της Ηπείρου, μιας περιφέρειας στα βορειοδυτικά της Ελλάδας, και ο 10ος μεγαλύτερος δήμος στη χώρα, με έναν αυξανόμενο πληθυσμό των 112.486 ατόμων σήμερα. Στρατηγικά, τα Ιωάννινα σχηματίζουν ένα γεωπολιτικό σταυροδρόμι του αναπτυξιακού άξονα της Βόρειας Ελλάδας. Η λίμνη Παμβώτιδα χαρακτηρίζει τα Ιωάννινα και δίνει το δικό της στίγμα στην πόλη.

Η ιστορία της πόλης ξεκινά ως μια πόλη που αναπτύχθηκε στα τείχη ενός κάστρου, ακριβώς δίπλα στη λίμνη. Η σύγχρονη ανάπτυξη της πόλης χαρακτηρίζεται από την πρόοδό της στις τέχνες, τη λογοτεχνία, το εμπόριο και τον τουρισμό και υποστηρίζεται από την ανάπτυξη των περιφερειακών υποδομών, συμπεριλαμβανομένου του Εθνικού Αερολιμένα Ιωαννίνων (Βασιλιάς Πύρρος). Οι επενδύσεις σε υποδομές την τελευταία δεκαετία (Εγνατία οδός, Ιωνία, λιμάνι Ηγουμενίτσας κ.λπ.), έχουν συνδέσει καλύτερα την περιοχή τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο

Στην πόλη των Ιωαννίνων έχει έδρα το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων από το έτος 1970. Στην πόλη λειτουργούν δύο νοσοκομεία, το Γενικό Κρατικό "Χατζηκώστα" και το "Πανεπιστημιακό Περιφερειακό Δουρούτη", τα οποία δέχονται ασθενείς από το σύνολο του νομού. Η πόλη των θρύλων και των παραδόσεων, η αρχόντισσα των εθνικών ευεργετών και των ασημουργών, τα έχει όλα: Πλούσια ζωή, υπέροχα τοπία, ευχάριστη ατμόσφαιρα, ιστορία αιώνων, σπουδαία παράδοση και πλήθος μνημείων για διασκέδαση και αναψυχή. Η ολοζώντανη σύγχρονη πόλη αντανακλά σε κάθε γωνιά της τη μεγάλη ιστορία της. Πολιούχος των Ιωαννίνων είναι ο Νεομάρτυρας άγιος Γεώργιος ο εν Ιωαννίνοις, ο οποίος εορτάζεται στις 17 Ιανουαρίου.

Τα Ιωάννινα υπήρξαν πολυπολιτισμική επικράτεια, με κυρίαρχο το χριστιανικό, το ισλαμικό και το εβραϊκό στοιχείο. Αυτή η συνύπαρξη έχει αφήσει έντονες μνήμες και καταγραφές στο ιστορικό κέντρο της πόλης

Η πολιτιστική ιστορία της πόλης, με τους μεγάλους πεζογράφους και ποιητές, τα καλλιτεχνικά και πνευματικά δρώμενα, που διοργανώνονται όλον τον χρόνο, δίνουν την ευκαιρία για μια γνωριμία με τις ρίζες της πνευματικής παράδοσης της Ηπείρου. Οι διαδρομές μέσα την πόλη, τα πολλά αξιοθέατα και τα μουσεία, προσφέρουν την αίσθηση μιας άλλης εποχής, γεμάτης μυστικά και θρύλους. .